Pas tre muajsh izolimi digjital, mbrëmjen e djeshme, 26 maj, interneti ndërkombëtar u rikthye më në fund në Iran. Edhe pse censura dhe filtrat vazhdojnë të jenë ende aktive, aplikacione si WhatsApp nuk funksionojnë plotësisht, iranianët kanë rifituar aksesin te VPN-të që përdorin zakonisht për të anashkaluar bllokimet shtetërore.
Vendimi për rikthimin e internetit u mor nga presidenti Masoud Pezeshkian, por ai ka shkaktuar një përplasje të fortë brenda regjimit iranian.
Krahu më radikal, i lidhur me aparatet e sigurisë dhe Gardën Revolucionare, kundërshton heqjen e kufizimeve digjitale dhe e konsideron internetin e hapur si kërcënim për sigurinë e Republikës Islamike.
Dy ditë më parë presidenca kishte paralajmëruar nisjen e procesit për rikthimin e rrjetit, por dje pasdite gjyqësori iranian bllokoi organin e krijuar nga Pezeshkian për menaxhimin e hapësirës kibernetike, duke argumentuar se çështja nuk ishte kompetencë e presidencës. Në Iran, vendimet për internetin dhe sigurinë kombëtare merren nga Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare, i drejtuar nga veterani i Pasdaranëve Mohammad Bagher Zolghadr, i cili raporton drejtpërdrejt te udhëheqësi suprem Ali Khamenei.
Megjithatë, Pezeshkian nuk u tërhoq. Përmes zëdhënëses së presidencës dhe zëvendëspresidentit Aref, ai këmbënguli në vendimin e tij dhe në mbrëmje telefonat dhe kompjuterët e iranianëve u lidhën sërish me internetin global.
Interneti ishte mbyllur më 8 janar gjatë protestave antiqeveritare, të cilat u shtypën me dhunë.
Ai u rihap vetëm për 48 orë dhe më pas u ndërpre sërish në fillim të luftës, më 28 shkurt. Ky konsiderohet “blackout”-i digjital më i gjatë në historinë e Iranit dhe ka shkaktuar pasoja të mëdha ekonomike e sociale, duke zhdukur qindra apo mijëra vende pune dhe duke rritur stresin te popullsia, e lodhur nga lufta, inflacioni dhe represioni.
Autoritetet iraniane e kanë justifikuar vazhdimisht censurën me arsye sigurie, duke pretenduar se synonin të shmangnin sulmet kibernetike dhe organizimin e lëvizjeve opozitare. Por për kritikët, izolimi i internetit ka shërbyer kryesisht për të heshtur kundërshtarët dhe për të kontrolluar narrativën e luftës brenda vendit.
Përplasja për internetin pasqyron edhe ndarjet e thella brenda establishmentit iranian lidhur me negociatat me amerikanët. Pezeshkian ka sinjalizuar disa herë gatishmërinë për një marrëveshje “dinjitoze” me Perëndimin. Për këtë arsye, ministri i Jashtëm Abbas Araghchi dhe kreu i Parlamentit Mohammad Bagher Ghalibaf udhëtuan drejt Doha për të zgjidhur çështjet që pengojnë nënshkrimin e memorandumit.
Por në Iran ekziston një front i fuqishëm kundër çdo kompromisi me SHBA-të.
Ky grup përfshin gazetën konservatore Kayhan, lëvizjen Paydari, si dhe ultrakonservatorin Saeed Jalili, ish-kandidat presidencial i mundur nga Pezeshkian. Një pjesë e Gardës Revolucionare sheh me dyshim negociatat dhe frikësohet se diplomacia mund të shndërrohet gradualisht në një tërheqje strategjike të maskuar si rimëkëmbje ekonomike.
Radikalët kërkojnë që ngushtica e Hormuzit të mos rihapet pa përfitime konkrete për Iranin. Ata insistojnë për zhbllokimin e aseteve iraniane të ngrira jashtë vendit, lehtësimin e sanksioneve dhe tërheqjen e pranisë ushtarake amerikane pranë Iranit.
Deputeti konservator Mahmoud Nabavian, pjesë e ekipit negociator iranian në bisedimet direkte në Islamabad, deklaroi në rrjetin X se një marrëveshje që rihap Hormuzin pa njohjen e sovranitetit iranian, pa tarifa tranziti dhe pa kompensime ekonomike do të ishte “një humbje e qartë për Iranin”.
Janë po këta zyrtarë dhe grupe radikale që kërkojnë mbajtjen e internetit të mbyllur pa afat, ndërsa çdo mbrëmje organizojnë tubime në mbështetje të Republikës Islamike. Ndërkohë, shumica e iranianëve mbetet e heshtur, e rraskapitur nga kriza ekonomike dhe represioni.
Rikthimi i internetit mund t’u japë frymëmarrje bizneseve, profesionistëve dhe të rinjve iranianë, por mbetet ende e paqartë nëse ky normalizim do të zgjasë, ashtu si edhe vetë negociatat me Perëndimin.
