Protestat për kushtet në shkollat publike në Francë po marrin përmasa më të gjera, ndërsa qeveria e Sébastien Lecorny përballet me rrezikun që një revoltë e nisur në shkolla dhe universitete të shndërrohet në një konflikt më të gjerë për shërbimet publike dhe prioritetet buxhetore.
Demonstrata e së martës, 6 tetor, pritet të jetë testi i parë i rëndësishëm për këtë mobilizim. Gjashtë sindikata të arsimit dhe federata e prindërve FCPE i janë bashkuar thirrjes së organizatave studentore dhe të mësuesve, duke zgjeruar bazën e një lëvizjeje që nisi në shkollat e mesme dhe u përhap më pas në universitete.
Sipas Ministrisë së Arsimit, të hënën ishin prekur nga protestat apo ndërprerjet e funksionimit 413 institucione, nga 564 të raportuara në të njëjtën kohë të premten. Në arsimin e lartë, ministri Philippe Baptiste tha se rreth 30 deri në 40 struktura universitare përballeshin me bllokime ose mbyllje.
Megjithatë, qeveria përballet me një problem më të vështirë se rihapja e institucioneve. Shkaqet e protestave lidhen me mungesën e mësuesve, gjendjen e ndërtesave shkollore, kushtet e mësimit dhe pasigurinë për vazhdimin e studimeve. Këto probleme kërkojnë vendime që kanë kosto dhe nuk mund të zgjidhen menjëherë.
Mobilizimi ndryshon nga protestat e mëparshme studentore, pasi nuk u shkaktua fillimisht nga një reformë e vetme. Lëvizja nisi nga problematikat e përditshme të studentëve në periferi të Parisit dhe u përhap përmes rrjeteve sociale.
Qeveria tërhoqi më 1 tetor planin për vendosjen e tarifave të regjistrimit për studentët pa bursë në programet teknike dyvjeçare BTS dhe në klasat përgatitore për shkollat e arsimit të lartë. Vendimi hoqi një burim tensioni, por nuk adresoi të gjitha kërkesat e protestuesve.
Në fokus janë tashmë plotësimi i vendeve vakante të mësuesve, përmirësimi i ndërtesave shkollore, organizimi i ditës mësimore, transparenca e platformës së pranimeve në arsimin e lartë Parcoursup dhe përfaqësimi i studentëve.
Qeveria premton ndërhyrje, por përballet me kufizime financiare
Projektbuxheti për vitin 2027 parashikon rreth 64 miliardë euro për Arsimin Kombëtar, pa përfshirë pensionet e stafit. Shuma është rreth 1.2 miliardë euro më e lartë se në vitin 2026 në terma të krahasueshëm.
Qeveria argumenton se rritja e fondeve, e kombinuar me rënien e numrit të nxënësve dhe studentëve, tregon se arsimi mbetet një prioritet. Por sindikatat dhe familjet pritet ta gjykojnë këtë rritje jo vetëm nga shifrat totale, por nga ndikimi konkret në shkolla: numri i mësuesve, madhësia e klasave, ngrohja dhe kushtet e ndërtesave.
Lecorny ka kërkuar që prioritet t’i jepet plotësimit të mungesave afatgjata dhe vendeve të lira të mësuesve, ndërsa pritet edhe koordinim me rajonet për ndërhyrjet në infrastrukturën shkollore.
Raporti i parë për zëvendësimin e mësuesve pritet më 16 tetor, ndërsa vendimet e para konkrete duhet të paraqiten para fundit të muajit. Një takim me presidentët e rajoneve për infrastrukturën shkollore është planifikuar gjithashtu për të martën.
Protestat zhvillohen në një moment të vështirë për financat publike franceze. Borxhi publik arriti në rreth 3.6 trilionë euro në fund të tremujorit të dytë të vitit 2026, ose rreth 119% të PBB-së.
Sipas analizës së Le Monde, qeveria parashikon që kostoja e shërbimit të borxhit të arrijë në 91 miliardë euro në vitin 2027. Kjo kufizon mundësinë për financime të reja afatgjata, ndërsa qeveria duhet të përballet edhe me zgjedhjet presidenciale të vitit 2027.
Pikërisht për këtë arsye, kriza e arsimit rrezikon të lidhet me një debat më të gjerë mbi mënyrën se si Franca financon shërbimet publike dhe cilat fusha duhet të kenë përparësi.
Student protests continue to escalate across France, with nearly 500 schools suspending classes today as demonstrators resort to violent tactics, including smashing storefront windows and hurling projectiles. https://t.co/soJrLPk2Bz
— Political Pen (@politicalpen_) October 5, 2026
Sipas analizës së Le Monde, situata mund të zhvillohet në tre drejtime.
Skenari i parë është një de-përshkallëzim gradual, përmes plotësimit të vendeve të lira të mësuesve, angazhimeve konkrete për ndërtesat shkollore dhe vazhdimit të dialogut me studentët dhe sindikatat.
Skenari i dytë është një konflikt i zgjatur arsimor, me demonstrata, bllokime lokale dhe negociata. Në këtë rast, disa shkolla mund t’u rikthehen mësimeve, ndërsa të tjera të vijojnë protestat.
Skenari i tretë është zgjerimi i lëvizjes në një konflikt më të gjerë shoqëror, nëse sindikatat e arsimit arrijnë të bashkohen me punëtorë të sektorëve të tjerë dhe kërkesat për arsimin lidhen me debatin e përgjithshëm mbi buxhetin.
Për momentin, protesta ka kaluar fazën e një mobilizimi të izoluar shkollor, por ende nuk ka marrë karakteristikat e një lëvizjeje të përgjithshme shoqërore.
Pjesëmarrja në demonstratat e 6 tetorit, përfshirja e studentëve dhe vendimet e para konkrete që priten deri më 16 tetor do të jenë treguesit kryesorë për të kuptuar nëse situata do të shkojë drejt kompromisit apo një përshkallëzimi të mëtejshëm.
