Pas rënies së regjimit të Bashar al-Assadit më 8 dhjetor 2024, në Siri u shfaq një qasje pragmatike ndaj mundësisë së një marrëveshjeje me Izraelin. Pas 14 vitesh luftë dhe dekadash konflikti, shumica e sirianëve kërkonin mbi të gjitha stabilitet dhe qetësi. Prandaj, një qëndrim dëgjohej shpesh: nëse një marrëveshje sjell qetësi, atëherë ajo duhet mbështetur.
Edhe regjimi i ri sirian, i interesuar fillimisht për konsolidimin e pushtetit, zgjodhi rrugën diplomatike dhe nisi të kërkonte një marrëveshje sigurie me Izraelin.
Forcat izraelite u futën më thellë në zonën e Quneitrës dhe arritën deri në lartësitë e malit Hermon.
Një banor i Khan Arnabës, në Quneitra, tregon se njerëzit kanë filluar të kuptojnë gradualisht ekzistencën e një “vije të padukshme”, përtej së cilës nuk mund të kalojnë.
Banorët kanë raportuar gjithashtu se avionë të vegjël spërkasin herbicide në tokat pranë kufirit, duke dëmtuar të mbjellat dhe tokën. Ndërkohë, dronët izraelitë u kërkojnë njerëzve të largohen nga zona. Në terren janë shtuar edhe postblloqet dhe patrullat.
Sipas një aktivisti lokal, sa herë që ndalohet një person, ushtarët e fotografojnë. Ai dyshon se mund të jetë duke u krijuar një bazë të dhënash me të dhëna biometrike. Sipas tij, kur një person i panjohur hyn në një fshat, dronët e dallojnë dhe më pas patrullat shkojnë në zonë.
Nga ndihma humanitare te operacionet ushtarake
Situata është veçanërisht e ndryshme nga ajo e viteve 2013-2018. Në atë periudhë, para se forcat e Assadit dhe Rusisë të rimerrnin kontrollin e kufirit, Izraeli trajtonte luftëtarë të plagosur të opozitës dhe dërgonte ndihma humanitare përtej kufirit.
Shumë banorë, veçanërisht në zonën e Yarmukut, e kishin ruajtur një vlerësim për këtë ndihmë.
Por pas rënies së regjimit të Assadit, politika izraelite ndryshoi. Fillimisht, sipas banorëve, forcat izraelite hynë në disa zona me pako ndihmash, qendra mjekësore dhe linja elektrike. Por pasi banorët kundërshtuan praninë e tyre, situata ndryshoi shumë shpejt.
Ndihmat u zëvendësuan me bastisje gjatë natës dhe sekuestrime armësh në banesat e njerëzve.
Sipas të dhënave të grupit monitorues Sijil Center, gjatë 6 muajve Izraeli ka kryer më shumë se 450 ndërhyrje tokësore në jug të Sirisë. Vetëm në gusht janë regjistruar më shumë se 90 operacione.
Këto operacione përfshijnë kontrolle në banesa, sulme me artileri dhe arrestime.
Ditët e fundit, ushtria izraelite ka rifilluar edhe projektin e njohur si “Sufa 53”. Projekti, i nisur në vitin 2022, përfshin ndërtimin e rrugëve ushtarake, llogoreve, pikave të vëzhgimit dhe pozicioneve ushtarake brenda territorit sirian.
Megjithatë, shumica e banorëve nuk kërkojnë një përballje të re.
“Populli sirian është i lodhur”, thotë gazetari dhe studiuesi Imad el-Bassiri.
Ai përmend dy raste të rralla kur banorët iu përgjigjën me armë ose protestuan kundër pranisë izraelite. Në një rast, në Beit Jinn, në zonën rurale të Damaskut, kundërpërgjigjja izraelite shkaktoi vdekjen e 13 civilëve. Në një tjetër, në Abdin të provincës Deraa, dy fëmijë mbetën të plagosur nga plumbat.
Në këto kushte, banorët vazhdojnë të presin një marrëveshje sigurie mes Sirisë dhe Izraelit, por ajo ende nuk është arritur.
Damasku kërkon të shmangë përshkallëzimin
Qeveria siriane nuk ka vendosur trupa ushtarake në jug të vendit dhe atje mban vetëm një prani të kufizuar policore.
Edhe pse kohët e fundit Damasku ka ashpërsuar deklaratat e tij, veçanërisht për çështjen e Golanit, qeveria vazhdon të dërgojë sinjale për uljen e tensioneve.
Një tjetër pikë që i afron dy palët është kundërshtimi ndaj Iranit dhe aleatëve të tij. Autoritetet siriane kanë penguar disa tentativa për kontrabandimin e armëve drejt Hezbollahut.
Më 29 shtator, Ministria e Brendshme siriane njoftoi arrestimin e tre personave të dyshuar si pjesë e Hezbollahut në zonën e Yarmukut, në Deraa. Sipas autoriteteve, grupi kishte planifikuar të lëshonte raketa drejt Izraelit.
Ndërkohë, një analizë e publikuar në gazetën izraelite “Haaretz” ngre shqetësimin se prania ushtarake izraelite në jug të Sirisë mund të krijojë pikërisht kërcënimet që Izraeli thotë se po përpiqet të parandalojë.
Një ushtar izraelit i cituar në artikull thotë se ushtria po lufton në aq shumë fronte sa nuk arrin më t’i dallojë ato nga njëra-tjetra. Sipas tij, përdorimi në Siri i të njëjtave taktika të përdorura në Gaza dhe Liban nuk është as i nevojshëm dhe as i përshtatshëm.
Kjo qasje duket se po gjen gjithnjë e më shumë mbështetje edhe në Uashington, ku administrata amerikane po vlerëson gjithnjë e më shumë rolin e udhëheqjes së re siriane, ndërsa i kërkon Izraelit të kufizojë veprimet e tij.
Çështja e druzëve
Një nga argumentet kryesore të Izraelit për praninë në jug të Sirisë është mbrojtja e komunitetit druz.
Në fillim, druzët sirianë e kundërshtuan ndërhyrjen izraelite. Por pas përleshjeve të përgjakshme në Suvejda në korrik 2025, një pjesë e tyre kërkoi ndërhyrjen e Izraelit.
Në atë periudhë, forcat qeveritare siriane dhe aleatët e tyre u përleshën me luftëtarë druzë. Përplasjet shkaktuan vdekjen e shumë civilëve.
Por situata në Suvejda është ndryshe nga ajo në fshatrat druzë të malit Hermon.
Në këto fshatra, ku fillimisht Izraeli dërgoi ndihma humanitare, më vonë nisën bastisjet dhe kontrollet.
Një banor tregon se në fillim ushtarët izraelitë kishin një sjellje relativisht të qetë. Ata patrullonin në zonë dhe madje hanin në restorante bashkë me banorët.
Por më pas situata ndryshoi. Nisën kontrollet në banesa, marrja në pyetje e banorëve, sekuestrimi i armëve dhe arrestimet. Sipas banorëve të arrestuar dhe më pas të liruar, gjatë marrjes në pyetje fokusi ishte te rrjetet e Hezbollahut dhe Iranit që kishin vepruar gjatë periudhës së Assadit.
Si pasojë, në zonat malore kanë nisur të shtohen thirrjet për “vetëmbrojtje”.
Një zhvillim i rëndësishëm u shënua së fundmi në fshatin e pushtuar Arnah, ku tensionet mes banorëve druzë dhe fqinjëve të tyre sunitë u zgjidhën përmes një misioni pajtimi të organizuar nga qeveria siriane.
Sipas banorëve, ndërhyrja e Damaskut solli rikthimin e qetësisë dhe u konsiderua një sukses për qeverinë e re.
Edhe në Suvejda duket se po ndryshon situata. Udhëheqësi shpirtëror druz Hikmat al-Hijri vazhdon të mbështesë Izraelin dhe idenë e shkëputjes së zonës, por kjo qasje nuk duket se ka marrë mbështetje të qëndrueshme.
Sipas një burimi lokal, furnizimet që Izraeli dërgonte me helikopterë në zonë janë ndërprerë që në fillim të vitit 2026. Që atëherë janë raportuar vetëm disa fluturime në fund të shtatorit, por nuk është konfirmuar nëse ato ishin izraelite apo nëse kanë transportuar ndihma.
Ndërkohë, edhe udhëheqësi shpirtëror i druzëve në Izrael, Mouafaq Tarif, ka ndryshuar tonin e tij, duke vënë më shumë theks te pajtimi brenda Sirisë sesa te ideja e shkëputjes.
Në këtë mënyrë, pas rënies së Assadit, duket se në jug të Sirisë po zhvillohet një realitet i ri: ndërsa shumica e popullsisë kërkon stabilitet dhe shmangie të një tjetër lufte, prania ushtarake izraelite vazhdon të zgjerohet dhe marrëveshja e sigurisë që shumë sirianë shpresonin të sillte qetësi ende nuk është arritur.
