Nis ndërtimin parku i parë eolik i Shqipërisë: ç’fitojmë?

Nga Fatos Çoçoli

Dje, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë firmosi me Verbund, kompaninë kryesore energjetike të Austrisë dhe një nga prodhuesit më të mëdhenj të energjisë së pastër në Evropë, marrëveshjen dhe nisjen e ndërtimit të parkut eolik(të erës) në Spille, me një kapacitet të instaluar prej 72,6 MW. Verbund synon të nisë prodhimin e energjisë elektrike në tremujorin e parë të vitit 2028.

Projekti jo vetëm që do të diversifikojë furnizimin e Shqipërisë me energji elektrike të rinovueshme, por do të sjellë edhe përmirësime në infrastrukturën lokale përmes ndërtimit dhe përmirësimit të rrugëve të aksesit dhe zhvillimit të infrastrukturës elektrike që lidhet me parkun e erës.

Marrëveshja përfaqëson një zhvillim të rëndësishëm për të ardhmen energjetike të Shqipërisë. Ky investim shënon një hap konkret drejt diversifikimit të burimeve të prodhimit të energjisë elektrike, rritjes së sigurisë energjetike dhe shfrytëzimit të potencialit të erës si një burim i ri i energjisë së rinovueshme.

Fakti që prodhimi i energjisë parashikohet të nisë në tremujorin e parë të vitit 2028 e bën këtë projekt një nga zhvillimet që mund të ndikojnë në mënyrë të qëndrueshme në strukturën e sektorit energjetik shqiptar në vitet e ardhshme.

Nga varësia pothuajse e plotë nga hidroenergjia drejt diversifikimit të burimeve

Një nga problemet strukturore të sektorit tonë energjetik deri në vitin 2021 ka qenë përqendrimi historik i prodhimit të energjisë elektrike tek hidrocentralet. Shqipëria ka një avantazh të rëndësishëm natyror në këtë drejtim, por kjo e bën njëkohësisht sistemin energjetik të ndjeshëm ndaj ndryshimeve klimatike, reshjeve dhe periudhave të zgjatura të thatësirës.

Në vitet me reshje të bollshme, prodhimi hidroenergjetik rritet dhe krijon mundësi për eksport. Në vitet me reshje të pakta, situata përmbyset: prodhimi vendas nuk e përmbush kërkesën dhe vendi detyrohet të importojë energji elektrike, shpesh me çmime të larta.

Pikërisht këtu qëndron një nga rëndësitë kryesore të parkut eolik të Spilles. Energjia e erës krijon një burim alternativ prodhimi, i cili nuk varet drejtpërdrejt nga reshjet. Kombinimi i hidroenergjisë me energjinë diellore dhe atë të erës mund të krijojë një sistem më të balancuar dhe më pak të ekspozuar ndaj goditjeve klimatike.

Rëndësia e projektit nuk duhet parë vetëm në 72,6 MW kapacitet të ri të instaluar, por në kontributin që ai jep për ndryshimin gradual të modelit energjetik të Shqipërisë.

Çfarë përfaqësojnë 72,6 MW për ekonominë shqiptare?

Kapaciteti prej 72,6 MW është një shtesë e rëndësishme në portofolin e prodhimit të energjisë së rinovueshme. Për të kuptuar potencialin ekonomik të këtij investimi, duhet të bëjmë dallimin ndërmjet kapacitetit të instaluar dhe energjisë që prodhohet realisht gjatë vitit. Një park eolik nuk prodhon vazhdimisht me kapacitetin maksimal, sepse prodhimi varet nga shpejtësia dhe qëndrueshmëria e erës.

Nëse përdorim, vetëm për qëllime ilustrimi, një faktor shfrytëzimi prej 30–40%, mund të përllogarisim potencialin e mëposhtëm:

Shënim: Këta janë skenarë ilustrues, jo parashikime zyrtare të prodhimit të parkut.

Kjo do të thotë se, në varësi të kushteve të funksionimit, parku i Spillesë mund të kontribuojë me mbi 190–250 GWh energji elektrike në vit.

Për ekonominë tonë, kjo energji përfaqëson prodhim vendas shtesë, i cili mund të përdoret për konsum, të ndihmojë në uljen e nevojave për import ose të krijojë mundësi eksporti në periudhat kur prodhimi vendas tejkalon kërkesën.

Reduktimi i ekspozimit ndaj importeve të energjisë elektrike

Importet e energjisë janë një nga elementet që mund të rëndojnë bilancin tregtar dhe financat e operatorëve energjetikë shqiptarë.

Kur prodhimi vendas është i pamjaftueshëm, Shqipëria duhet të blejë energji në tregjet rajonale dhe evropiane. Në periudhat e krizave ndërkombëtare, këto importe mund të kushtojnë shumë më tepër.

Parku eolik i Spilles ndihmon në uljen e këtij ekspozimi. Çdo megavat/orë energji e prodhuar në vend nga era mund të zëvendësojë një sasi energjie që në rrethana të tjera do të duhej të blihej në tregun ndërkombëtar.

Një nga avantazhet më të mëdha të Shqipërisë është mundësia për të kombinuar tri burime të rëndësishme të energjisë së rinovueshme.

Tabela 2. Kombinimi energji nga uji, dielli dhe era

Kombinimi i këtyre burimeve krijon një avantazh të rëndësishëm konkurrues për ekonominë tonë.

Në periudhat kur prodhimi diellor është i lartë, hidrocentralet mund të menaxhojnë më mirë rezervat ujore. Në periudhat kur era prodhon më shumë energji, mund të reduktohet nevoja për prodhim nga burime të tjera.

Investimi i Verbund, një sinjal për besueshmërinë e tregut shqiptar

Një element me rëndësi të veçantë është fakti që projekti realizohet nga Verbund, kompania kryesore energjetike e Austrisë dhe një nga prodhuesit e rëndësishëm të energjisë së pastër në Evropë.

Prania e një investitori të këtij profili në Shqipëri është e rëndësishme për disa arsye. Ai sjell përvojë ndërkombëtare në sektorin energjetik, mundëson transferimin e teknologjisë dhe standardeve të avancuara, rrit besueshmërinë e Shqipërisë si destinacion për investime në energjinë e rinovueshme dhe krijon mundësi për bashkëpunime të tjera në të ardhmen.

Përfshirja e një kompanie me përvojë të konsiderueshme në prodhimin e energjisë së pastër është gjithashtu një sinjal pozitiv për investitorët e tjerë evropianë që shqyrtojnë mundësitë e investimit në Shqipëri.

Në këtë kuptim, rëndësia e projektit shkon përtej vetë parkut eolik. Ai kontribuon në konsolidimin e imazhit të Shqipërisë, si një treg me potencial për investimet në energjinë e gjelbër.