Nga Alda Bardhyli
Pak vende në Shqipëri mbartin një simbolikë aq të fortë sa Zverneci. Mes lagunës, pishave dhe manastirit të vjetër, ai përfaqëson njëkohësisht historinë, spiritualitetin dhe bukurinë natyrore të vendit. Pikërisht për këtë arsye, çdo diskutim për të ngjall emocione të forta. Por përtej polemikave të ditës, debati për Zvernecin shtron një pyetje më të madhe: a duhet Shqipëria të mbetet spektatore e potencialit të saj, apo duhet të kërkojë mënyra për ta kthyer atë në zhvillim dhe mirëqenie?
Kundërshtarët e projektit e paraqesin shpesh çështjen si një zgjedhje mes natyrës dhe investimeve. Megjithatë, realiteti është më kompleks. Në shekullin XXI, sfida e shteteve moderne nuk është të zgjedhin njërën dhe të sakrifikojnë tjetrën, por të ndërtojnë një model ku trashëgimia kulturore dhe natyrore bashkëjeton me zhvillimin ekonomik.
Për shumë vite, Shqipëria ka vuajtur nga një paradoks për vetë historinë e saj. Ka pasur pasuri të jashtëzakonshme natyrore dhe kulturore, por shpesh nuk ka arritur t’i shndërrojë ato në motorë zhvillimi. Zona të tëra kanë mbetur jashtë hartës së investimeve, ndërsa komunitetet lokale janë përballur me mungesë mundësish ekonomike, emigracion dhe varfëri. Në këto kushte, ideja që çdo ndërhyrje duhet refuzuar në emër të ruajtjes së status quo-së ngre një pyetje të thjeshtë: çfarë po ruajmë në të vërtetë, nëse brezat e rinj largohen dhe zonat mbeten pa perspektivë?
Historia europiane ofron një mësim të qartë. Shumë prej destinacioneve më të famshme kulturore dhe turistike nuk u bënë të njohura duke mbetur të izoluara. Ato u bënë të suksesshme sepse shtetet investuan në infrastrukturë, akses, shërbime dhe promovim. Trashëgimia u mbrojt, por njëkohësisht u bë pjesë e ekonomisë moderne. Kjo nuk e zvogëloi vlerën e tyre, përkundrazi, e rriti.
Në këtë ide, Zverneci nuk duhet parë si një muze i mbyllur nën qiell të hapur. Ai duhet parë si një pasuri e gjallë, që mund të kontribuojë në zhvillimin e rajonit dhe të vendit. Një zonë që tërheq turistë, studiues, vizitorë dhe investime krijon vende pune, rrit të ardhurat lokale dhe forcon interesin për ruajtjen e trashëgimisë. Kur një pasuri kulturore bëhet ekonomikisht e rëndësishme, rritet edhe motivimi për ta mbrojtur atë.
Protestat e interpretojnë këtë projekt si një kërcënim për identitetin. Por identiteti nuk është një objekt i ngrirë në kohë. Kultura shqiptare ka mbijetuar pikërisht sepse është përshtatur me ndryshimet historike, ekonomike dhe shoqërore. Nga periudha bizantine te ajo osmane, nga pavarësia te tranzicioni demokratik, Shqipëria ka ndryshuar vazhdimisht pa humbur thelbin e saj. Pse atëherë modernizimi i një zone duhet parë automatikisht si rrezik për identitetin?
Në këtë debat, qëndrimi i kryeministrit mund të interpretohet si pjesë e një vizioni më të gjerë për vendin. Një vizion që synon ta nxjerrë Shqipërinë nga mentaliteti i mbijetesës dhe ta vendosë në logjikën e konkurrencës rajonale dhe europiane. Në një rajon ku vendet garojnë për turistë, investime dhe vëmendje ndërkombëtare, mosveprimi ka gjithashtu një kosto. Një vend që refuzon të zhvillojë potencialin e vet rrezikon të mbetet pas.
Natyrisht, trasparenca, respektimi i ligjit, standardet mjedisore dhe konsultimi me komunitetin janë elementë të domosdoshëm. Por ekziston një dallim i madh mes kritikës konstruktive dhe refuzimit kategorik të çdo ideje zhvillimi. Një shoqëri e pjekur nuk matet nga aftësia për të thënë vetëm “jo”, por edhe nga aftësia për të ndërtuar alternativa dhe për të menaxhuar ndryshimin.
Debati për Zvernecin është debat për modelin e Shqipërisë që duam. Një Shqipëri që i sheh pasuritë e saj si objekte të paprekshme, të ndara nga ekonomia dhe jeta moderne? Apo një Shqipëri që kërkon t’i kthejë ato në burime zhvillimi, duke i ruajtur dhe duke i bërë pjesë të së ardhmes?
Nga manastiri te modernizimi, rruga nuk duhet të jetë një rrugë përplasjeje. Ajo mund të jetë një rrugë bashkëjetese mes historisë dhe progresit. Dhe pikërisht këtu qëndron arsyeja pse shumë analistë të trashëgimisë europiane e konsiderojnë të drejtë qasjen e kryeministrit: jo sepse zhvillimi është më i rëndësishëm se trashëgimia, por sepse trashëgimia ka më shumë gjasa të mbijetojë kur bëhet pjesë e një vizioni të qëndrueshëm për të ardhmen.
