Sulmi i përbashkët i SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, që sipas raportimeve çoi në eliminimin e Ali Khameneit dhe disa drejtuesve të tjerë, solli menjëherë një frikë të vjetër: mos po përsëritet skenari i vitit 2003 në Irak.
Shumë e krahasojnë me pushtimin e Irakut nga George W. Bush për rrëzimin e Saddam Husseinit. Një luftë që përfundoi në kaos, me vite dhune dhe me dështimin e projektit për “ndërtim shteti” dhe eksport demokracie. Por këtë herë, thonë analistët, rreziku nuk është ai i një pushtimi të gjatë tokësor. Problemet janë të tjera.
Skepticizmi vjen nga tre drejtime. Në Evropë, shumë politikanë paralajmërojnë për “Luftë të Tretë Botërore”, ndërsa disa kujtojnë përplasjen brenda NATO-s në 2003, kur Gjermania e Schröder dhe Franca e Chirac u distancuan nga SHBA-ja.
Në SHBA, demokratët e kritikojnë presidentin Donald Trump, duke e akuzuar se po bën të kundërtën e asaj që premtoi: ai që fliste për paqe dhe për fundin e “rolit të policit të botës”, tani është sërish në qendër të një konflikti të madh. Megjithatë, nëse arrin të mbyllë përfundimisht krizën iraniane të hapur që nga 1979, kjo mund t’i japë atij pikë politike.
Edhe brenda kampit të tij MAGA ka dyshime.
Mbështetësit e Trump e kujtojnë se ai u ngrit politikisht duke sulmuar “luftërat e pafundme” të Bushit. Prandaj ai dhe zëvendësi i tij JD Vance kanë premtuar se nuk do të ketë trupa në terren dhe se operacioni do të jetë i shkurtër.
Historiani britanik Niall Ferguson e sheh situatën ndryshe nga 2003. Atëherë qëllimi ishte rrëzimi i regjimit dhe rindërtimi i Irakut si demokraci. Sot, sipas tij, nuk bëhet fjalë për “regime change”, por për “regime alteration” – pra jo për shkatërrim të plotë të shtetit, por për goditje të kupolës dhe ndryshim të balancave të brendshme.
Strategjia e administratës Trump për vitin 2025 përjashton pushtimin tokësor në shkallë të gjerë dhe eksportin e demokracisë. Qëllimi, sipas analizës, është të goditet maja e Republikës Islamike dhe të lihet që ndryshimi të vijë nga brenda. Madje Trump ka ofruar imunitet për pjesëtarë të Gardës Revolucionare që dorëzohen.
Por rreziku më i madh, sipas Ferguson, nuk është në Lindjen e Mesme. Është global. SHBA-ja, thotë ai, është në një Luftë të re të Ftohtë me Kinën që nga 2018. Dhe bota sot është si një “problem me tre trupa”: Evropa, Lindja e Mesme dhe Azia Lindore tërheqin njëkohësisht burimet strategjike të Uashingtonit.
Nëse shpërthen një krizë mbi Tajvanin, pasojat ekonomike do të ishin edhe më të mëdha se kriza e naftës e viteve ’70, për shkak të rolit kyç të çipave tajvanezë në ekonominë globale. Një konflikt atje do të trondiste gjithë zinxhirin e furnizimit botëror.
Në këtë lojë të re gjeopolitike, afrimi mes Kinës dhe Rusisë e bën edhe më të vështirë manovrimin amerikan. SHBA-ja nuk mund të përballojë njëkohësisht tensione të mëdha në Ukrainë, Lindjen e Mesme dhe Azi.
Pra, makthi i Irakut 2003 mund të mos përsëritet. Por kjo nuk do të thotë se rreziku është zhdukur. Thjesht ka ndryshuar formë./CorrieredellaSera
