Nga Jetlir Buja
Mos po du me marrë vëmendje dhe me provoku me titull? Jo, unë i besoj këto që po i them. Para së gjithash, unë besoj që duhet angazhim mendor dhe jo emocional për me vendos për të ardhmen. Pra, duhet përllogaritje, kalkulim, mprehtësi. Jo britma, emocione, komplekse.
Shqiptari i Kosovës (ose kosovari) asht i kompleksuem. Ai ishte i palamë, i pakrehun, i pakulturë dhe analfabet menjiherë mbas luftës së dytë botnore. T’i mëshojmë ma shumë këtij fakti që po injorohet e heshtet. Pyetni gjyshrit tuej se qysh kanë jetu në vitet 50-të dhe e merrni vesh se çfarë trashigimie e kemi marrrë ne. A ka ndonji meritë në emancipimin tonë shoqnor edhe Jugosllavia? Po. A na rrahu e na shtypi në baza raciste? Po. Ky aksident i krijoi nji mori kompleksesh të ndryshme te shqiptarët e Kosovës, mbi 40 vjeç, për pafuqinë trupore, pamençurinë, frikën e primitivizmin. Thellë në pavetdijen e tij, çdo shqiptar të Kosovës mbi 40 vjeç e bren kompleksi i inferioritetit. Në përditshmëri flitet gjuha praktike, ka ma pak hipokrizi. Por përditshmëria ndërtohet edhe përmes injorancës. Këta njerëz, të vërtetat që i mshefnin, i konceptuen si eleatike, të pandryshueshme. Thellë pra, shqiptari mendonte se ishte për nga natyra e tij “shqiptare” i dobët, i mjerë, budallë e i pakulturë.
Jo, këto komplekse janë konstruktu mbi të pavërteta. Rrethanat dhe aksidentet e kanë kriju shqiptarin e Kosovës me ato pamundësi e ato ‘mangësi’. Fundja, kjo lehtë merret vesh nëse e shohim transformim e shpejtë nga kultura e dimive në kulturën e fundeve dhe dekolteve të hapuna.
Ne pra, jemi në ndryshim. Nuk kemi asnji dërrasë mangut. Jo esencialisht të paktën. Por kemi shumë dërrasa mangu të cilat kemi mundësi me i ngjitë. Kemi shumë sëmundje që duhet me i kuru. Ndër to, edhe mendësia politike. E cila, duhet me qenë shumë ma pragmatike dhe shumë ma modeste.
Bashkimi kombëtar asht projekt tepër i rrezikshëm, nga cilido plan që shihet. Do shqiptarë me gjurmë të theksueme kompleksiteti, e përmendin “padrejtësinë historike”. Rimendojeni si koncept “padrejtësinë historike”. Jo thjesht e tmerrshme por edhe qesharake e absurde. Nuk e di se ku e gjetën atë drejtësi historike se. Historia njeh forcë dhe aksidente. Kaq.
Historiografia shqiptare rrëfehet me qasje religjioze, si ajo serbe. Ajo na i paraqet shqiptarët prej ilirëve (se ku i gjen lidhjet, nuk e shpjegon) e më pas te arbërit (se ku ishin këta në shekujt e para shekujve XIII nuk shpjegon). Ndërton emocionalitet me injorancë e huqje kolosale. Jemi autoktonë – thoshet pankarta e varun në dronin e Ballist Morinës. Jemi autoktonë e përsëritë si në çmendinë historia jonë përgjatë shkollës fillore e të mesme.
Bashkimi kombëtar asht idealitet i këtij rrëfimi historik. Idealitet i nji shoqnie analfabete. Jo analfabete funksionale por fiks analfabete. Po e përsëris: mendojeni se ku ishin shqiptarët gjatë viteve 60-të dhe 50-të.
A jemi ne shqiptarë? Po. Ne flasim shqip, ani pse e vuejmë edhe nji shtypje të egër gjuhësore (standardi) nga koha e diktaturës ma të keqe në evropë, ajo e Enver Hoxhës. I kemi do relikte e do tipe kulturore të përbashkëta. E kemi nji histori të përbashkët gjatë shekujve 14-të deri në shekullin e 19-të. Edhe pse thjesht si bimë e jo si shoqni e vetdijshme.
Nejse. Unë pra, nuk besoj që Serbia e ka ndonji të keqe për nga natyra e saj. Politika e saj fashiste i ka shkaqet dhe rrethanat e saj. Qashtu qysh i ka pasë edhe analfabetizmi ynë. Dhe Shqipnia nuk e ka asnji të mirë esenciale. Kur ata sillen mirë neve janë të mirë, kur sillen keq, janë të këqij. Dhe në rast të ndonji bashkimi eventual, unë jam i prirun që imagjinatën tem me ndihmu me do kujtime personale. Me do rrëfime private. Shoqnia kosovare ka paragjykime tepër të randa për shqiptarët e Shqipnisë. Dhe me paragjykime e komplekse, nisen konfliktet.
Nji aktiviste e Vetëvendosjes, e cila lëvizje e artikulon Bashkimin kombëtar, në nji bisedë private në Facebook, pa marre m’i paraqiste paragjykimet e saj për shqiptarët e Shqipnisë. Fjalë ma të këqija unë nuk kam dëgju prej askujt për serbët. Dhe jo vetëm ajo, kur vjen puna me folë konkretisht, nji numër i madh njerëzish derdhin paragjykime tepër të egra për këta njerëz.
Unë, poashtu i kam paragjykimet e mia. Nuk e njoh mirë Shqipninë por e di se çfarë politikanësh dhe çfarë mendimtarësh ka. E di se cila asht vetdija e tyne politike. E di sesa e papërgjegjshme asht skena e tyne politike. E di se, mafia e dytë ma e fortë në evropë ka lidhje me Qeverinë shqiptare.
Unë e du Republikën e Kosovës sepse unë dëshiroj me ndërtu nji shoqni të përgjegjshme. E cila e sheh veprën e saj në zgjedhjet e saj. E cila nuk e qet prej vetes veç mutin që i shkon në kanalizim, por edhe idetë, mendimet dhe veprimet e tjera. E cila asht e aftë me u jashtësu dhe me i kushtu randësi ma shumë përmbajtjes se simbolikës.
Nuk ka randësi sesa ylla janë në flamur, sesi duket estetikisht ai, se çfarë himni kemi – por çfarë shoqnie e ndërtojmë.
Dhe po, thirrja “O sa keq me qenë shqiptar” tingëllon banale. Si nji shfrim i keq dembelësh për papërgjegjësi e papërcaktim. O sa mirë me qenë hiç.
Shoqnia jonë, shqiptare a kosovare, nuk asht përcaktu ende. Ajo asht në përcaktim. Ana simbolike nuk ka asnji randësi. Ka randësi ana përmbajtësore.
Kosova pra, duhet me qenë e ardhmja jonë. Shqipninë e kemi vend aleat veç deri atëherë sa ajo nuk e konsideron veten ma të randësishme. Kur ajo del dhe folë në emnin tonë, siç fliste përpara Serbia, ajo shndërrohet në armik.
Na mujmë me u quejt shqiptar dhe me e pasë flamurin kuq e zi, por kjo nuk na çon automatikisht drejt nji shoqnie të përgjegjshme e të pakorruptueme. Shqipnia quhet Shqipni dhe e ka flamurin shqiptar – të cilin shkaku i komplekseve e adhurojmë (edhe unë madje) – por asht ndër vendet ma të pazhvillueme dhe ma të korruptueme në mbarë Evropën.
