Studiuesit në Izrael po përdorin inteligjencën artificiale për të zbuluar sekretet nga koleksioni më i madh në botë i dokumenteve mesjetare hebraike.
Geniza e Kajros, koleksioni më i madh i dokumenteve mesjetare hebraike në botë, ka qenë objekt i orëve të panumërta studimi nga studiuesit për më shumë se një shekull, por vetëm një pjesë e mbi 400,000 dokumenteve të saj janë hulumtuar plotësisht. I gjithë koleksioni është dixhitalizuar dhe është i disponueshëm në internet si imazhe, por shumica e artikujve mbeten të pakataloguar dhe shumë ekzistojnë si fragmente të çrregullta nga vepra më të gjata.
Vetëm rreth një e dhjeta janë transkriptuar në tekst të lexueshëm, duke e bërë kërkimin gjithëpërfshirës jashtëzakonisht të vështirë dhe që kërkon shumë kohë për studiuesit.
Duke trajnuar një model të inteligjencës artificiale për të lexuar dhe transkriptuar tekstet e lashta, studiuesit tani mund të hyjnë në të gjithë koleksionin shumë më shpejt sesa lejojnë metodat tradicionale. Sistemi u mundëson atyre të kryqëzojnë emrat ose fjalët nëpër mijëra dokumente dhe të bashkojnë fragmentet në dorëshkrime të plota të shkruara në hebraisht, arabisht, aramaisht dhe jidish duke përdorur shkrime të ndryshme të shkruara me dorë. Daniel Stokl Ben Ezra nga Ecole Pratique des Hautes Etudes në Paris, një studiues kryesor në projektin e transkriptimi, i tha Reuters se ekipi i projektit po punonte vazhdimisht për të përmirësuar aftësinë e makinës për të deshifruar shkrimet e lashta. Projekti ka bërë tashmë përparim të konsiderueshëm dhe mund t’i hapë këto dokumente të ndryshme për shumë studiues të ndryshëm, shpjegoi ai.
Transkriptet nga dorëshkrime më të vështira rishikohen nga studiues njerëzorë për saktësi, gjë që ndihmon në përmirësimin e procesit të trajnimit të inteligjencës artificiale.
Stokl Ben Ezra vuri në dukje se teknologjia moderne e përkthimit është bërë tepër e përparuar, duke i bërë këto tekste historike shumë më të arritshme për lexuesit e përgjithshëm sesa vetëm për studiuesit e specializuar.
Projekti i financuar nga Këshilli Evropian i Kërkimit bazohet në bazën e të dhënave dixhitale të Bibliotekës Kombëtare të Izraelit dhe bashkon studiues nga disa universitete dhe institute.
Midis dokumenteve të transkriptuara tashmë është një letër jidish e shekullit të 16-të nga Rachel, një vejushë nga Jerusalemi, drejtuar djalit të saj në Egjipt, me përgjigjen e tij që përshkruan përpjekjet e tij për të mbijetuar një murtajë që përfshiu Kajron. Një Geniza shërben si depo e sinagogës për dokumente të rëndësishme që në fund të fundit synohen për varrim ritual. Ajo e zbuluar në sinagogën Ben Ezra të Kajros kishte një atmosferë të thatë, ideale për ruajtjen e letrës së vjetër dhe për shekuj të akumuluar materiale fetare dhe administrative.
Kajro ia kaloi Damaskut dhe Bagdadit gjatë Mesjetës për t’u bërë qyteti më i madh i Lindjes së Mesme, duke shërbyer si një qendër e tregtisë globale, të të mësuarit dhe të shkencës. Ajo strehonte një komunitet të lulëzuar hebre që më vonë u zgjerua me refugjatë që iknin nga Spanja e sapokrishterë, përfshirë filozofin e madh hebre Maimonides, i cili shërbeu si mjek për familjen e Saladinit ndërsa adhuronte në sinagogën Ben Ezra.
Ndërsa dinastitë dhe perandoritë u ngritën dhe ranë rreth tyre, komuniteti vazhdoi në heshtje jetën e tij të përditshme. Autoritetet fetare e mbushën Genizën me argumente rabinike, të dhëna qytetare dhe materiale të tjera nga biznesi administrativ dhe intelektual, duke krijuar një arkiv të paparë të jetës mesjetare hebraike. Grumbulli mahnitës i të dhënave dhe dokumenteve të koleksionit, përfshirë disa të shkruara nga vetë Maimonides, u zbulua nga studiuesit në fund të shekullit të 19-të. Edhe pse është studiuar vazhdimisht që atëherë, madhësia e madhe do të thotë se mbeten boshllëqe të mëdha në kuptimin e këtij thesari informacioni historik.
Stokl Ben Ezra përshkroi potencialin për të rindërtuar atë që ai e quajti një version mesjetar të rrjeteve sociale moderne, duke krahasuar të dhënat e ndërlidhura të komunitetit me platforma si Facebook që zbulojnë marrëdhënie dhe ndërveprime të përditshme përgjatë shekujve.
