Që prej vitit 2003, universitete, autoritete ndërkombëtare të sigurisë ajrore dhe prodhues avionësh po përpiqen të gjejnë një zgjidhje për një problem serioz të sigurisë në aviacion.
Bëhet fjalë për situatën kur një pilot mund të mbetet i vetëm në kabinën e avionit dhe ta mbajë derën të mbyllur, duke penguar pjesën tjetër të ekuipazhit të hyjë. Në vitin 2015, një situatë e tillë çoi në vdekjen e 150 personave. Të mërkurën, 30 shtator, një skenar i ngjashëm rrezikoi të ndodhte sërish në një avion me rreth 180 persona në bord, në Lindjen e Mesme.
Kur piloti mbyllet brenda kabinës
Më pas, ai e vendosi avionin në një zbritje të shpejtë dhe e drejtoi drejt Alpeve franceze, ku avioni u rrëzua pranë Prads-Haute-Bléone.
Rasti i avionit Boeing 737
Një situatë e ngjashme rrezikoi të ndodhte të mërkurën, 30 shtator, në një fluturim të Flydubai nga Emiratet e Bashkuara Arabe drejt Tel Avivit në Izrael.
Sipas autoriteteve izraelite, bashkëpiloti dyshohet se goditi me thikë kapitenin për të marrë kontrollin e avionit.
Nëse ai do ta kishte vrarë kapitenin dhe më pas do të ishte mbyllur brenda kabinës, pjesa tjetër e ekuipazhit nuk do të kishte mundësi të hynte brenda për ta ndaluar.
Pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, rregullat e sigurisë për kabinën e pilotëve u forcuan ndjeshëm. Dera u projektua që të ishte shumë e vështirë për t’u hapur nga jashtë, në mënyrë që persona të paautorizuar të mos mund të hynin në kabinë.
Në kushte normale, derën mund ta hapin vetëm pilotët. Ekuipazhi mund të kërkojë hyrjen përmes interfonit, por hapja nga jashtë lejohet vetëm në rrethana të veçanta.
Një prej këtyre rasteve është kur ekuipazhi kontakton pilotët dy herë dhe nuk merr përgjigje. Kjo mund të ndodhë, për shembull, nëse pilotët kanë humbur ndjenjat ose nuk janë në gjendje të reagojnë.
Patenta e Boeing
Industria e aviacionit ka qenë prej kohësh e vetëdijshme për këtë problem.
Në vitin 2003, Boeing paraqiti në SHBA një patentë për një teknologji të re, e cila u miratua tre vjet më vonë me numrin US 7 142 971.
Patenta përshkruan një sistem të quajtur “autopiloti i pandërprerë”.
Ideja ishte që, në rast të një emergjence të rëndë, sistemi të mund të aktivizohej nga një qendër kontrolli në distancë ose nga një pjesëtar i ekuipazhit brenda avionit.
Pas aktivizimit, komandat manuale të avionit do të çaktivizoheshin dhe kontrollin do ta merrte sistemi kompjuterik.
Ky sistem do ta drejtonte avionin larg zonave të banuara dhe drejt një zone të sigurt, si për shembull një aeroport, ku do të mund të kryhej ulja.
Megjithatë, nuk ka prova se Boeing e ka testuar ndonjëherë këtë teknologji në praktikë.
Debati pas tragjedisë së Germanwings
Dy muaj pas rrëzimit të avionit të Germanwings, Autoriteti Federal i Aviacionit në SHBA (FAA) ngarkoi një grup ekspertësh të shqyrtonte edhe një rrezik tjetër të mundshëm: mundësinë që një pilot të përbënte vetë një kërcënim për avionin.
Çështja ishte bërë veçanërisht e rëndësishme pas tragjedisë së Germanwings, ku humbën jetën 150 persona, si dhe pas zhdukjes së avionit të Malaysia Airlines në mars 2014, gjatë fluturimit nga Kuala Lumpuri drejt Pekinit.
Ekspertët e FAA-s shqyrtuan edhe mundësinë e përdorimit të një sistemi shumë të avancuar autopiloti, i cili në një situatë ekstreme do t’u hiqte pilotëve kontrollin e avionit dhe do t’ia kalonte atë kompjuterit.
Megjithatë, ideja u la mënjanë për shkak të kostove të larta dhe rreziqeve të tjera të mundshme. Një prej shqetësimeve ishte mundësia që hakerët të mund të merrnin kontrollin e sistemit dhe të devijonin avionin.
Një zgjidhje e re
Në prill të vitit 2026, revista Scientific Reports, pjesë e grupit Nature, publikoi një studim të dy studiuesve nga Universiteti Selçuk në Turqi.
Ata propozojnë një tjetër mënyrë për të trajtuar këtë problem: hapjen e derës së kabinës në raste të caktuara, kur sistemi zbulon se diçka nuk shkon.
Për shembull, sistemi mund të aktivizohej nëse vetëm një pilot rezulton të jetë në kontroll të avionit dhe avioni merr një pozicion të pazakontë. Kjo mund të ndodhë në rast stani, nëse hunda e avionit drejtohet shumë lart ose shumë poshtë, apo nëse avioni anohet në mënyrë të rrezikshme.
Në një situatë të tillë, sistemi kompjuterik do të analizonte të dhënat e fluturimit dhe do të përcaktonte nëse plotësohen kushtet për një emergjencë. Nëse kushtet do të konfirmoheshin, piloti tjetër do të mund të përdorte një tastierë të vendosur jashtë kabinës dhe të vendoste një kod sekret.
Ky kod do të gjenerohej nga sistemi i menaxhimit të fluturimit përpara ngritjes së avionit.
Kështu, në një situatë ekstreme, do të ishte e mundur të hapej dera e kabinës nga jashtë, edhe nëse piloti brenda saj nuk pranonte ta hapte. Propozimi synon të zgjidhë pikërisht problemin që u vu në pah nga tragjedia e Germanwings: çfarë mund të bëhet nëse një pilot mbetet vetëm në kabinë dhe pjesa tjetër e ekuipazhit nuk mund të hyjë brenda?!
