Nga Sara Gilardi, Il Riformista
Në dritën e samitit të ardhshëm të NATO-s, një debat i heshtur, por i vazhdueshëm, po zhvillohet mbi “krahun jugor” të aleancës: vendi me shqiponjën dykrenare është në tryezë, dhe këto të dyja mund të jenë Italia dhe Turqia. Ndërsa Italia e ka konsideruar prej kohësh Shqipërinë si “oborrin e saj”, si dhe zgjatimin e saj natyror në Adriatik, për Turqinë e Erdoganit, vendi përfaqëson projeksionin neo-osman të një procesi pushtimi që i ka rrënjët shumë vite më parë.
Le të kthehemi në shekullin e 15-të, kur heroi shqiptar, Gjergj Kastrioti, i njohur si Skënderbeu, i përshkruar nga Papa Kalisti III si “Atleti i Krishtit dhe Mbrojtësi i Besimit”, udhëhoqi një rezistencë dhjetëvjeçare që vonoi asimilimin e Shqipërisë në kryeqytetin e atëhershëm, Kostandinopojën. Megjithatë, pas vdekjes së heroit simbolik kombëtar të Shqipërisë, vendi ra nën zgjedhën osmane për gati katërqind vjet. Sundimi osman gjatë këtyre katër shekujve ishte kryesisht ekonomik: në Perandorinë Osmane, jo-muslimanëve iu dha në mënyrë efektive statusi i dhimmi-t. Domethënë, edhe pse ishin pjesë e Perandorisë Osmane, qytetarët e huaj konsideroheshin të klasit të dytë dhe i nënshtroheshin taksës jashtëzakonisht të rëndë për frymë të Xhizjes.
Pikërisht në Shqipërinë nën sundimin osman filloi të përhapej i ashtuquajturi “Bektashizëm”, një vëllazëri mistike sufiste me një kredo tolerante dhe sinkretike. Duke përfshirë disa elementë të krishterë, besimi bektashian kontribuoi në një tranzicion “të qetë” të shqiptarëve nga Krishterimi në Islam. Edhe pas përfundimit të sundimit osman në Shqipëri, Turqia vazhdoi të ushtronte ndikimin e saj përmes strategjive të fuqisë së butë fetare dhe ekonomike. Ky i fundit, në fakt, vazhdon të jetë ndër partnerët kryesorë ekonomikë të Shqipërisë, po aq me ndikim në sektorët e kujdesit shëndetësor dhe telekomunikacionit. Tirana ka blerë gjithashtu dronët e njohur Bayraktar TB2 nga Turqia, dhe dhjetëra specialistë, përfshirë pilotë dhe teknikë shqiptarë, trajnohen direkt nga instruktorë turq.
Prandaj, operacioni i Ankarasë është ta paraqesë Turqinë si një “bamirëse dashamirëse” përmes eksportit të Islamit sunit dhe ndërtimit të xhamive madhështore, përfshirë Xhaminë e njohur Nemazgah në zemër të Tiranës. Megjithatë, për Italinë, siç u përmend, Shqipëria ka qenë gjithmonë zgjatimi natyror i Adriatikut, “vëllai i madh” që nga kriza tragjike e viteve 1990 deri në nënshkrimin e protokollit të emigrantëve me qeverinë Meloni, rezultatet e të cilit vlerësohen nga vetë Kryeministri Rama, megjithëse të pakta dhe të paharrueshme. Në samitin e ardhshëm të NATO-s, Shqipëria do të ulet si një aleat besnik, megjithëse i kontestuar midis “dy kokave” të Perëndimit dhe Lindjes: Italia do të jetë përgjegjëse për të siguruar që aleati i saj shqiptar të ketë një vizion strategjik që shkon përtej menaxhimit të flukseve të migracionit. Në të vërtetë, nëse kjo nuk ndodh, do të jetë Turqia e Erdoganit ajo që do të mbushë boshllëqet gjeopolitike dhe të identitetit të neglizhuara nga Perëndimi.
