Nga Adrian Thano
Ne jemi popull gjaknxehtë kur bëhet fjalë për hapësirën tonë të ngushtë. Mjafton një thërrime padrejtësie mbi atë që e quajmë ‘tonën’, që zemërimi të na ndizet si eshkë. Një vështrim vëngër, një makinë e parkuar keq, një pëllëmbë tokë e shtyrë shndërrohen në fushëbeteja ku mbrojmë me dhëmbë atë që “na takon”. Edhe një çikërrimë e kotë e përditshmërisë mjafton për të na nxjerrë nga vetja.
Përfytyro pastaj një xhepist që të rrëmben kuletën në autobus apo çantën në rrugë. Revolta jonë këtu, me të drejtë nuk njeh peshore. Ndizemi si fitili, kërkojmë llogari, denoncojmë, duam ta shohim menjëherë hajdutin të kapur e të ndëshkuar.
Por, çfarë ndodh kur dikush na vjedh të gjithëve njëherësh?
Miliardat e vjedhura në tendera, koncesione, fatura fiktive, favorizime, kjo makineri e tërë që na vjedh me letra e me vula, nuk prodhon të njëjtin zemërim. Më saktë prodhon një zemërim të ndarë, një përçarje të re.
Ndoshta sepse për shumë nga ne, korrupsioni duket abstrakt, shifra të mëdha, dosje, procedura. Ndoshta sepse nuk e shohim “me sy” momentin kur na merren paratë. Ndoshta sepse nuk e kemi përballë atë që na e ka futur krahun thellë në xhep. Ndoshta.
Por kjo vjedhje është po aq konkrete. Janë paratë tona që i japim plus përditë për çdo litër karburant që blejmë, çdo faturë uji dhe energjie, në TVSH-në që na mbahet për bukën, qumështin, rrobat. Janë parà që dalin nga sakrifica, shpenzim i një jete të tërë. Vetëm se ia kemi besuar dikujt me shpresën se do t’i kthejë në shërbime.
Ai ose ajo i kthen në jahte, vila, në një jetë luksoze që ne ia paguajmë me detyrim.
I korruptuari është thjesht një xhepist i përmasave gjigante. Na vjedh të gjithëve në heshtje, duke na e shpërndarë dëmin në mijëra pagesa të vogla që ne nuk i ndjejmë derisa kuptojmë se jemi gdhirë të varfër në një vend të pasur. Ai vret jo vetëm mundësitë për më shumë. Shkatërron edhe moralin, shpresën, dëshirën për të jetuar në vendin tënd.
Pikërisht ai e ka vrarë buzëqeshjen në rrugët tona. Ai na ka bërë të gjithëve të zymtë, të vrazhdë, agresiv, mosbesues.
Heshtjen përballë tij, kur ajo buron nga pafuqia, mundet edhe ta mirëkuptosh. Kur sistemi ngrihet si një përbindësh i pakontrollueshëm, dorëzimi është shpesh instinkt mbijetese. Shumë nga ne thjesht nuk besojnë më te ndryshimi dhe mbyllen në guaskën e tyre të apatisë.
Por paradoksi ynë tragjik fillon aty ku heshtja merr fund dhe nis avokatia e turpshme e korrupsionit. Fenomeni bëhet i frikshëm kur individi fillon ta mbrojë me pasion të korruptuarin. Viktima mbron pikërisht atë që e ka zhvatur. Vjedhja publike fillon e relativizohet me arsyetime foshnjore si “të gjithë vjedhin” apo “edhe të tjerët kështu do bënin”.
Në këtë pikë, logjika e qytetarit vdes dhe vendin e saj e zë instikti i tifozit që bërtet në stadium për ngjyrën e fanellës.
Një shoqëri nuk rrënohet vetëm nga ata që e vjedhin. Edhe ai që e pranon vjedhjen, ose e mbron atë, e rrënon po aq. Rrjedha e kohës ia fashit atij ndjenjën e së drejtës. Madje ai e godet drejtësinë edhe kur ajo ngrihet për të vepruar. Më naivi syresh as nuk e kupton se dora që po puth është dora që e mban të varfër.
E ka dënuar veten të jetojë “ndënë thundrën e përdhunës”.
