Përshkallëzimi i tensioneve mes Izraelit dhe Iranit ka sjellë rritjen më të madhe ditore të çmimit të naftës në tregjet globale që nga viti 2022.
Brent Crude, një nga treguesit kryesorë të çmimeve të naftës, u rrit me 10 dollarë për fuçi vetëm në dy javët e para të qershorit, duke arritur në 78 dollarë për fuçi të premten e kaluar. Kjo ndodhi në mes të shqetësimeve se konflikti mund të bllokojë eksportet e naftës iraniane apo të ndërpresë rrjedhën e naftës nga Lindja e Mesme në tregjet ndërkombëtare.
Aktualisht, çmimet janë stabilizuar nën kufirin e 75 dollarëve për fuçi, ndjeshëm më poshtë se kulmi prej 115 dollarësh i regjistruar pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, një nga eksportuesit më të mëdhenj të naftës dhe gazit natyror në botë.
Megjithatë, bankat dhe analistët e tregut paralajmërojnë se ecuria e çmimeve do të varet nga mënyra se si do të zhvillohet më tej kriza ushtarake dhe humanitare midis Izraelit dhe Iranit.
Skenarët e mundshëm: çmimi mund të arrijë deri në 120 dollarë për fuçi
Sipas analizave të Deutsche Bank, nëse tensionet përhapen në të gjithë rajonin dhe mbyllet ngushtica strategjike e Hormuzit, çmimet mund të ngjiten deri në 120 dollarë për fuçi, duke tejkaluar nivelet e krizës së Ukrainës.
Një bllokim i ngushticës do të nënkuptonte ndërprerjen e eksporteve të naftës nga Lindja e Mesme drejt tregjeve botërore, një skenar me pasoja të mëdha ekonomike.
Gjithsesi, sipas vlerësimeve të bankës gjermane, ky skenar nuk është më i mundshmi. Tregjet duket se kanë llogaritur tashmë një rënie të pjesshme të prodhimit iranian, ndaj çmimet mund të mbeten rreth 75 dollarë për fuçi.
Të njëjtin mendim ndajnë edhe analistët e kompanisë ndërkombëtare të konsulencës energjetike Rystad Energy, të cilët vlerësojnë se angazhimi i SHBA-ve për të ruajtur stabilitetin në rajon mund të ndihmojë në frenimin e çmimeve, që pritet të mbeten nën 80 dollarë për fuçi nëse tensionet nuk përshkallëzohen më tej.
Ngushtica e Hormuzit – pika nevralgjike për tregun botëror të energjisë
Ngushtica e Hormuzit, e vendosur në jug të Iranit, është një rrugë strategjike ku kalon rreth 20% e furnizimit global me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm (LNG).
Prodhimi ditor i naftës nga Irani në maj ishte rreth 3.4 milion fuçi, nga të cilat eksportoheshin rreth 1.7 milion – ose 1.6% e kërkesës globale.
Ndërsa tensionet rriten, shqetësimet për një mbyllje të kësaj pike kalimi mbeten të forta. Edhe pse një bllokim total nuk konsiderohet shumë i mundshëm, është një çështje e ndjeshme për tregtarët globalë të naftës.
Sipas të dhënave të Lloyd’s List Intelligence, tankerat në Gjirin Persik vijuan aktivitetin fundjavën e fundit, por ato që ndodhen pranë porteve iraniane po ruajnë distancë të shtuar.
Qendra e Informacionit Detar e Përbashkët (Joint Maritime Information Centre), që bashkëpunon me flotat ndërkombëtare, konfirmon se ngushtica është ende e hapur, por nën kërcënim të konsiderueshëm.
Ndërkohë, UK Maritime Trade Operations (UKMTO) raportoi për një numër në rritje të ndërhyrjeve elektronike në sistemet e anijeve në rajon, që po ndikojnë ndjeshëm në sistemet e pozicionimit të automjeteve detare.
Efekti në Evropë dhe Britani – nafta, gazrat dhe faturat e energjisë
Në Mbretërinë e Bashkuar, ndikimi më i drejtpërdrejtë i krizës mund të reflektohet në çmimet e karburanteve dhe faturat e ngrohjes, por efektet do të shihen pas disa muajsh. Rritja e fundit me 10 dollarë për fuçi mund të sjellë një shtesë në çmimet e benzinës dhe naftës në muajt e ardhshëm.
Një përshkallëzim i krizës që prek eksportet e gazit nga Katari, një partner i rëndësishëm tregtar për Britaninë, mund të sjellë pasoja serioze për faturat e ngrohjes. Tregjet evropiane të gazit vijojnë të jenë mbi nivelet para pushtimit të Ukrainës, duke qenë gjithnjë e më të varura nga LNG-ja e importuar nga SHBA, Lindja e Mesme dhe Afrika.
Ndërkohë, disa argumentojnë se tensionet e larta gjeopolitike janë një arsye për të shtuar prodhimin e naftës dhe gazit në Detin e Veriut.
Megjithatë, analizat tregojnë se sasia e prodhuar brenda vendit është shumë e vogël për të ndikuar ndjeshëm në çmimet globale ose për të ulur faturat e konsumatorëve. Prodhuesit lokalë mund të përfitojnë nga çmimet e larta, por kjo nuk përkthehet domosdoshmërisht në përfitime për qytetarët.
