Të flasësh për paqen, në këto kohë, nuk është e zakonshme. Dhe kur paqja përmendet në lidhje me Tajvanin, i konsideruar si vatra më e mundshme e një konflikti në Azi, duhet treguar kujdes.
Xi Jinping ka takuar sot në Pekin tajvanezen Cheng Li-wun, e cila drejton Kuomintang-un, partinë opozitare të ishullit “rebel”. Kishin kaluar dhjetë vjet që një politikan tajvanez i peshës së Cheng nuk pranohej në Kinë dhe duhet kujtuar se që nga viti 2016 Pekini refuzon çdo formë kontakti me qeverinë e Tajpeit, duke e akuzuar për “separatizëm” dhe duke e kërcënuar me valë manovrash të mëdha ushtarake.
Për të theksuar solemnitetin e rastit, Xi ka vendosur në tryezën e bisedimeve të gjithë Byronë Politike dhe menjëherë ka përdorur formulën e tij të preferuar kur dëshiron t’u ofrojë dialog tajvanezëve: “Bashkëkombësit në të dy anët e Ngushticës janë një familje që dëshiron paqe, zhvillim, shkëmbime ekonomike dhe bashkëpunim”. Toni u bë më i ashpër ndërsa presidenti kinez vijoi arsyetimin para kamerave: “Të dy anët e Ngushticës i përkasin një Kine të vetme; prirja historike e pashmangshme është që bashkëkombësit e të dy palëve, që janë të gjithë kinezë, një familje, të afrohen dhe të bashkohen. Ne jemi plotësisht të bindur për këtë”. Në përfundim, një paralajmërim drejtuar qeverisë së Tajpeit të udhëhequr nga presidenti Lai Ching-te: ideja e një Tajvani të pavarur “minon paqen në Ngushticë, e cila në këtë botë aspak të qetë është edhe më e çmuar; ne nuk do ta tolerojmë dhe as do ta falim”.
Përgjigjja e të ftuarës tajvaneze ishte padyshim e mirëpritur nga Xi: zonja Cheng shprehu shpresën që Ngushtica e Tajvanit të mos bëhet “një tabelë shahu për ndërhyrje të huaja”. Kjo është formula që Pekini përdor për të mbështetur se ribashkimi i ishullit është një çështje e brendshme dhe se Shtetet e Bashkuara nuk duhet të ndërhyjnë. Cheng i bëri edhe një tjetër nder mikpritësit, duke cituar sloganin e tij të famshëm për “rinovimin e madh të kombit kinez”, për t’i siguruar se ai ndahet nga tajvanezët (ose të paktën nga ata që votojnë për Kuomintang-un).
Xi Jinping ka filluar ta “afrojë” zonjën Cheng që nga tetori i kaluar, pas zgjedhjes së saj në krye të KMT-së. I dërgoi menjëherë një mesazh urimi, ndërsa kur u zgjodh presidenti Lai Ching-te, lider i Partisë Demokratike Progresiste që kërkon të ruajë status quo-n e ndarjes faktike, propaganda e Pekinit e akuzoi atë si “separatist luftënxitës”. Asnjë dialog me qeverinë e Tajpeit, vetëm kërcënime për përballje.
“Udhëtimi i paqes” i Cheng në oborrin e Xi është pra një zhvillim i rëndësishëm, edhe pse kontaktet mes Pekinit dhe Kuomintang-ut nuk janë të reja. Partia që kishte qeverisur Kinën dhe u tërhoq në Tajvan në vitin 1949 pas humbjes në luftën civile kundër ushtrisë komuniste të Mao Ce Dunit, ka ditur gjithmonë të mbajë një kanal komunikimi mes ishullit dhe Pekinit. Në vitin 2015, Ma Ying-jeou, përfaqësues i KMT-së dhe president i Tajvanit, në fund të mandatit të tij u takua me Xi Jinping në një terren neutral në Singapor. Në vitin 2016 zgjedhjet në Tajpei u fituan nga demokratët progresistë që mbështesin ndarjen faktike dhe mbështeten tek SHBA për t’i bërë ballë izolimit ndërkombëtar dhe presionit ushtarak të organizuar nga Kina. Që atëherë, në dhjetë vitet e fundit, Pekini ka ndërprerë dialogun me qeverinë tajvaneze.
Çfarë e bindi Xi-n për dobinë e ftesës tani në Pekin të zonjës Cheng? Kërkesa erdhi nga KMT-ja e Tajpeit, theksoi agjencia Xinhua, për të riafirmuar primatin e Republikës Popullore të Kinës. Por pyetja mbetet.
Tre janë objektivat:
Presidenti komunist dëshiron të shfrytëzojë ndarjet e brendshme mes partive të ishullit, me Kuomintang-un që bllokon prej muajsh në parlament buxhetin e jashtëzakonshëm për mbrojtjen të kërkuar nga presidenti Lai Ching-te (40 miliardë dollarë për periudhën 2026-2033).
Duke i dhënë audiencë Cheng Li-wun, ai tregon se nuk ka hequr dorë nga opsioni politik në marshimin e gjatë të Kinës drejt “ribashkimit të pashmangshëm” të ishullit rebel.
Xi mbjell dyshime edhe në Shtetet e Bashkuara mbi vendosmërinë e tajvanezëve për të luftuar për demokracinë në rast agresioni. Dhe këtë e bën pikërisht ndërsa pret të presë në Pekin Donald Trump.
Duke i dhënë një takim kundërshtares së Lai-t, lideri kinez forcon kundërshtimin e tij ndaj blerjes së armëve amerikane, duke dërguar mesazhin se kjo do ta përkeqësonte situatën e Tajvanit. Dhjetorin e kaluar, kur Uashingtoni njoftoi një marrëveshje për furnizimin me sisteme mbrojtëse me vlerë 11 miliardë dollarë, Ushtria Çlirimtare Popullore e Kinës zhvilloi një stërvitje ushtarake që simuloi bllokimin e plotë të ishullit. Në një bisedë telefonike në shkurt për të përgatitur samitin, Xi i kujtoi Trump-it se dhënia e armëve Tajvanit “është e pamatur”.
Pavarësisht nga madhësia e mobilizimit ajror dhe detar kinez, analistët mendojnë se ajo marrëveshje prej 11 miliardë dollarësh për armë i shërbente më shumë Trump-it për të promovuar industrinë ushtarake amerikane sesa për të treguar një interes më të madh për mbrojtjen e demokracisë tajvaneze. Fakt është se që atëherë administrata amerikane ka vonuar miratimin e shitjeve të reja të armëve, si për të mos prishur klimën e samitit me Xi-n, ashtu edhe sepse është e përqendruar në sulmin ndaj Iranit.
John Bolton, i cili ishte këshilltar për Sigurinë Kombëtare gjatë mandatit të parë të Trump dhe më pas u bë një kritik i ashpër i tij, thotë se “tajvanezët duhet të jenë shumë të shqetësuar” nga samiti i ardhshëm në Pekin, i planifikuar për mesin e majit. Sipas Bolton-it, ëndrra e Trump-it është të “bëjë marrëveshjen më të madhe tregtare në histori me Kinën, edhe duke ‘shitur’ Tajvanin”. Ish-këshilltari kujton një episod në Zyrën Ovale gjatë mandatit të parë të presidentit: “I ulur në tavolinën Resolute, dhuratë nga mbretëresha Viktoria për Shtëpinë e Bardhë, ai nxori një stilolaps, tregoi majën dhe tha ‘ky është Tajvani’; pastaj, duke parë tavolinën masive, përfundoi ‘kjo është Kina’”.
Dhe ja që Xi flet për paqen me Kuomintang-un, duke treguar se ka një linjë të vet komunikimi me një parti që në zgjedhjet presidenciale të vitit 2028 mund të rikthehet në pushtet./ Corriere della Sera
