Nga Ben Andoni
Në formë simbolike, kushtetutat janë organizmat që menaxhojnë por edhe mundësojnë jetët e vendeve. Në përcaktimet akademike konsiderohen si format e rregullimit të sjelljeve njerëzore në shoqëri. Ka kushtetuta që janë qindravjeçare si ajo e SHBA-së dhe e disa vendeve të zhvilluara, ka dekadike, por ka edhe nga ato që mund të konsiderohen si vjetore. Ky përcaktim i fundit shkon me faktin e shpeshtisë së ndryshimeve, siç kanë ndodhur me dokumentin më themeltar shqiptar, duke e kthyer në një të tillë gati të parespektueshëm. Dhe, ato që e kanë bërë të tillë, kanë qenë pikërisht partitë. Mu ato që po sfidojnë demokracinë e vendit, paçka krahut ku gjenden. Ajo që publiku shqiptar në Ballkan ka mësuar në vitet e fundit, por më shumë mbarëvajtja e vendit ka treguar se kushtetuta nuk mund të lihet asesi në dorë të partiakëve ose më mirë të specialistëve dalë prej shtabeve të partive.
Në Kosovë realiteti është ndryshe, pasi kushtetuta kosovare rrjedh nga Plani Gjithëpërfshirës për Statusin e Kosovës, i presidentit Marti Ahtisaari, ku theksi ka qenë tek të drejtat e minoriteteve. Për fat të keq, në kushtet e sotme, ajo është krejt penguese e proceseve, teksa po e mban në një udhëkryq të rrezikshëm shtetin e ri evropian, që i dalin probleme gati ekzistenciale për çdo ditë. Ndërkohë që politika kosovare e ditës me mekanizmat e saj që ka futur në trupin e saj e ka bërë edhe më konfuz ligjin themeltar kosovar. Në këto vite post pavarësi janë ndërmarrë disa nisma për ndryshimin dhe amendimin e kësaj Kushtetute, por që me atë përçarje gati-armike mes palëve që ekziston në Kosovë gjërat përfundojnë pa sukses.
Kushtetuta shqiptare, nga ana tjetër, po tregon se nuk funksionon megjithë ndryshimet e fundit por dhe arnimet e frikshme ndër kohëra. Kjo e fundit lidhet më shumë me lënien në dorë të partive dhe specialistëve, që duket se nuk janë aq të pavarur. Nga ana tjetër, falë kësaj kushtetute, kemi atributet e një presidenti që nuk është më i zoti për asgjë. Fakti i krizës 50-ditore politike të Tiranës po e tregon hapur këtë. Në fakt, në rastin e presidentit Nishani, nuk lidhet thjesht me mungesën e atributeve, por edhe me mungesën totale të predispozitës së tij dhe mosrespektimit si personazh që duhet të jetë realisht mbi palët.
Gjithçka erdhi pak vite më parë. PS dhe PD, në ciklet e tyre të sherreve katërvjeçare ndryshuan me një frymë disa nene të Kushtetutës. Prej asaj dite, Presidenti është kthyer në një figurinë që s’është më as edhe simbolike veç protokollit, ndërsa kryeministri është i gjithëfuqishmi. Por nuk mbaron këtu, lideri i partisë është përgjegjës për listat elektorale, vetëemëron veten si kryeministër, madje edhe në rast ngërçesh edhe presidenti është në dorë të tij. Të mjafton si arsyetim të shikosh si rrinë sus në çadër deputetët e PD-së, kur Basha artikulon gjëra që nuk i beson as vetë. Apo si duartrokasin deputetët e PS-së, në parlament pas çfarëdo fjale të kryetarit Rama. E gjithë kjo situatë e ka origjinën te vetë partitë, ku nuk funksion demokracia e brendshme ose statutet, të ashtuquajturat kushtetutat partiake. Duket se ndryshimi dhe reformat tona, sidomos kjo në drejtësi, do marrë dekada, por ndërkohë do jenë rishpërndarë pasuritë publike prej gjykatave, do kenë lindur konflikte të reja dhe do kenë lindur ekuilibra të tjerë.
Si shtet që përbëhet nga disa etni, Kosova e ka Kushtetutën edhe më të komplikuar pasi ajo duhet të ndryshohet vetëm me anë të votimit të dyfishtë, çka do të thotë dy herë 2/3 e numrit të përgjithshëm të deputetëve të Kosovës ashtu edhe nga komunitetet e pakicave. Mu kjo po e mban peng sot Kosovën të themelojë ushtrinë e vet, kurse Shqipërinë, prej specifikave të kushtetutës së saj, të gjithë zhvillimin e saj dhe ngërçet e pafundme.
Si do mund të çliroheshim? E para: Të kishim mundësi të paktën e një presidenti që ta votonte direkt populli, të mos kishim më syresh si Nishani por edhe si Thaçi në Kosovë, që për hir të vërtetës nuk përfaqësojnë gjerësisht popullin e tyre. Me pak fjalë, ndryshimet mbase do duhet të preknin ata që duhet të ishin krerët e vendeve, personazhe që duhet të ishin me integritet por edhe me funksione ekzekutive, kurse parlamentet tona me sisteme zgjedhore, ku të konfiguroheshin më shumë dhe më mirë Shqipëria dhe Kosova e shekujve të ardhshëm. (Javanews)
