Kush ka fituar? Duke supozuar dhe pa e dhënë të sigurt që armëpushimi i pranuar nga presidenti amerikan Trump dhe ministri i Jashtëm iranian Araghchi të mbijetojë dhe të çojë në një marrëveshje përfundimtare brenda dy javësh të ardhshme, kush do të përfitojë më shumë? Propozimi i ndërmjetësuar nga Pakistani ka përshkuar botën nga humnera e kërcënimit të lëshuar nga kreu i Shtëpisë së Bardhë për të fshirë një civilizim të tërë, me frikën se ai ishte gati të përdorte madje edhe armët bërthamore, në perspektivën e një paqeje të qëndrueshme në të gjithë Lindjen e Mesme, sipas fjalëve të vetë Trump.
Por a ishte ky një konfirmim i efektshmërisë të mënyrave të forta negociuese të autorit të “Art of the Deal” (Arti i Marrëveshjes), apo një hap pas i turpshëm i diktuar nga fakti që lufta nuk po shkonte sipas pritshmërive të tij, duke futur botën në një krizë energjetike që rrezikonte të ndezte dhe zgjaste konfliktin?
Për të kërkuar përgjigje, fillojmë nga fakti. Natën kur kishte urdhëruar sulmin ndaj Iranit, presidenti amerikan kishte lënë të kuptohej qartë se objektivi i tij ishte ndryshimi i regjimit, sepse kishte nxitur popullsinë të dilte në rrugë për të rimarrë vendin. Por nga ai moment e tutje, mesazhet e lëshuara nga kreu i Shtëpisë së Bardhë u bënë gjithnjë e më të paqarta dhe kontradiktore, duke renditur si qëllime të operacionit shkatërrimin e programit bërthamor të Republikës Islamike, zhdukjen e Marinës dhe Forcave Ajrore, bllokimin e aktiviteteve të proxy-ve, aleatët e Teheranit si Hezbollahu që destabilizojnë gjithë Lindjen e Mesme.
Kur pastaj ajatollahët reaguan duke bllokuar Ngushticën e Hormuzit, prioritet u bë rihapja e tij, sepse efektet ekonomike ndiheshin edhe në Amerikë, duke prekur bazën e lëvizjes Maga, që kishte zgjedhur Trumpin për të mbyllur luftërat e pafundme, jo për t’i rinisur ato. Trump pohon se ky konfuzion, kjo paparashikueshmëri, bëjnë pjesë në strategjinë e tij negociuese që prodhoi armëpushimin.
Por nëse shikojmë dhjetë pikat e propozimit të paqes iraniane, që vetë presidenti e përshkroi si bazë të pranueshme për negociatat e dy javëve të ardhshme, realiteti duket shumë i ndryshëm.
Së pari, është e qartë se regjimi nuk ka rënë, përkundrazi, legjitimohet si bashkëbisedues kryesor për të përcaktuar të ardhmen e Iranit. Një goditje shkatërruese për popullin që në janar patën guximin të protestonin kundër qeverisë, duke paguar me jetë në mbi 40,000 raste.
Forcat e armatosura të Republikës Islamike janë goditur dhe dobësuar rëndë, por kanë ruajtur kapacitetin për të luftuar dhe mbi të gjitha kanë treguar se mund të kërcënojnë gjithë rajonin e Gjirit Persik, duke mbyllur trafikun detar përmes Hormuzit. Ngushtica tani do të rihapet, por nën kontrollin e Teheranit. Nëse kjo zgjidhje do të bëhet përfundimtare, ajatollahët do të kenë arritur një rezultat shumë të rëndësishëm, duke u bërë në praktikë zotër të një pjese të madhe të tregut energjetik global.
Infrastruktura bërthamore është bombarduar, por dhjetë pikat iraniane afirmojnë të drejtën për të vazhduar pasurimin e uraniumit, siç parashikohet nga Traktati për Mos-Proliferimin. Në teori vetëm për qëllime civile, por nëse Republika Islamike ishte afruar në prag të ndërtimit të bombës atomike, nuk ka arsye për të besuar kur premton se nuk do të provojë përsëri në të ardhmen. Sa i përket proxy-ve, kushtet e ajatollahëve kërkojnë edhe përfundimin e operacioneve të Izraelit kundër Hezbollahut në Liban.
Dhjetë pikat gjithashtu parashikojnë përfundimin e sanksioneve ekonomike kundër Teheranit, pagesën e riparimeve për dëmet e shkaktuara nga lufta dhe anulimin e rezolutave të OKB-së dhe Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, të shoqëruara natyrisht me angazhimin amerikan për të mos sulmuar më vendin.
Nëse kjo është baza e marrëveshjes, bëhet e vështirë të kuptohet pse Trump dëshironte luftë dhe si mund ta pranojë Izraeli këtë përfundim. Kreu i Shtëpisë së Bardhë do të përgjigjet se negociata do të nisë edhe nga 15 pikat e tij, shumë më ndëshkuese për Republikën Islamike, dhe nëse nuk gjendet një pikë takimi, sulmet do të rifillojnë.
Ndërkohë që presim të shohim nëse dy javët e ardhshme do të prodhojnë këtë zgjidhje, sigurisht për momentin presidenti amerikan ka pranuar një armëpushim që i ofron shumë pak ose asgjë nga ajo që kërkonte natën e fillimit të bombardimeve./La Repubblica
