Nga Vilant Xhori
Filozofi anglez i shekullit XVII, Francis Bacon, shkruante se natyra e njeriut mund të fshihet, ndonjëherë të maskohet, por rrallëherë të zhduket. Edhe pakënaqësitë kolektive ndjekin të njëjtën logjikë. Për një kohë ato mund të mbeten të heshtura, të kapsulohen nën sipërfaqen e jetës publike ose të zbuten nga premtimet, por nuk zhduken. Ato rikthehen sapo krijohet bindja se politika nuk po u përgjigjet më. Protestat e fundit ishin një kujtesë e kësaj të vërtete. Në këtë kuptim, reflektimi i Kryeministrit Edi Rama mbi “Besën” nuk ishte thjesht një reagim ndaj protestave, por pranimi se marrëdhënia mes qeverisë dhe qytetarëve ka hyrë në një provë besimi.
Edhe vetë zgjedhja e kësaj fjale nuk është e rastësishme. Në traditën shqiptare, besa nuk është slogan dhe as figurë retorike. Ajo është një detyrim moral që provohet me sjellje. Pikërisht për këtë arsye, përdorimi i saj e ngre standardin me të cilin do të gjykohet vetë qeverisja.
Në këtë kontekst, ka rëndësi jo vetëm përmbajtja e mesazhit, por edhe momenti kur ai artikulohet. Pas javësh protestash dhe në prag të një vjeshte që pritet të jetë politikisht më sfiduese, fakti që qeveria po përpiqet ta mbështesë legjitimitetin e saj jo vetëm te bilanci i arritjeve, por edhe te premtimi për një mënyrë tjetër qeverisjeje, është ndoshta zhvillimi më interesant i këtij momenti. E thënë më qartë, nisma për “Besën” mund të lexohet edhe si përpjekja e fundit e qeverisë për të rikthyer besimin publik dhe për të ndërprerë spiralen e pakënaqësisë së krijuar nga protestat.
Në këtë dritë duhet parë edhe argumenti i kryeministrit se Shqipëria ka kaluar nga “epoka e mungesave” në “epokën e pritshmërive”. Në një shoqëri që zhvillohet, ndërtimi i një rruge, një shkolle apo një spitali nuk konsiderohet më arsye për mirënjohje, por funksion normal i shtetit. Qytetarët kërkojnë institucione më efikase, administratë më të përgjegjshme, transparencë dhe respekt. Po aq domethënës ishte edhe pranimi se mes protestuesve kishte votues të mazhorancës. Kjo tregon se në demokraci mbështetja politike nuk është një çek i bardhë, por një marrëdhënie që duhet të fitohet vazhdimisht.
Por pikërisht këtu nis sprova e qeverisjes. Rritja e pritshmërive shpjegon vetëm një pjesë të pakënaqësisë. Pjesa tjetër lidhet me mënyrën se si ushtrohet pushteti. Kur qytetarët krijojnë bindjen se konsultimi është formal, se administrata e trajton qytetarin si një dosje që duhet mbyllur dhe jo si një problem që duhet zgjidhur, ose kur ndihen më shumë subjekt i vendimeve sesa pjesëmarrës në to, atëherë pakënaqësia nuk buron më nga pritshmëritë e larta. Ajo buron nga mungesa e besimit. Dhe në atë moment, çdo shpjegim rrezikon të tingëllojë si justifikim.
Kjo shpjegon edhe pse bilanci i arritjeve, sado i rëndësishëm të jetë, nuk mjafton për të ndërtuar besim. Çdo qeveri mund të rendisë reforma, investime apo statistika. Por qytetarët e gjykojnë shtetin kryesisht nga mënyra se si e përjetojnë atë. Për shumicën e tyre, shteti nuk është fjalimi i kryeministrit, por sporteli i bashkisë, spitali, gjykata, tatimet, hipoteka apo çdo zyrë ku kërkojnë një shërbim. Pikërisht aty ndërtohet ose humbet besimi ndaj institucioneve.
Prandaj protestat nuk mund të lexohen vetëm si shprehje e pritshmërive më të larta. Ato janë edhe kërkesë për një mënyrë tjetër të ushtrimit të pushtetit me më shumë dialog se monolog, më shumë llogaridhënie se vetëvlerësim dhe më shumë mundësi që qytetarët të ndihen pjesë e vendimmarrjes, jo thjesht adresë e saj. Në fund të fundit, zhvillimi nuk matet vetëm me atë që ndërtohet, por edhe me mënyrën se si ndërtohet besimi mes shtetit dhe qytetarëve.
Në fund, besa nuk është një fjalë që fiton peshë kur shqiptohet, por kur zbatohet. Nëse mbetet metaforë, do të zbehet me kohën. Nëse shndërrohet në kulturë qeverisjeje, atëherë nuk do të ketë më nevojë të përmendet, sepse qytetarët do ta njohin në mënyrën se si qeverisen.
