Nga Gjergj Erebara
Ndodh rrallë në botë që bankat “të marrin pushimet”, d.m.th që të mbyllin dyert për klientët për shkak se nuk kanë para për të dhënë ose për shkak se nuk duan që të japin paratë.
Pushimet e bankave qenë tipike të krizës së viteve 1930, kur sistemi i bankave qendrore qe ende i pazhvilluar në formën që e njohim sot.
Më 9 mars 1933, Shtetet e Bashkuara të Amerikës miratuan Ligjin Urgjent të Bankave përmes të cilit presidenti Franklin Roosevelt urdhëroi mbylljen e bankave për disa ditë deri sa autoritetet të merrnin masa për stabilizimin e tyre. Duke filluar nga 14 shkurti i atij viti, amerikanët, të frikësuar nga rreziku i falimentimit të bankave, filluan të tërheqin depozitat e tyre në shkallë të gjerë. Pas miratimit të ligjit, i gjithë sistemi financiar amerikan u mbajt i mbyllur për katër ditë. Kur bankat u rihapën, Rezervat Federale i patën furnizuar me para të mjaftueshme për të shlyer çdo kërkesë për tërheqje. Kjo gjë riktheu besimin e konsumatorëve, të cilët u paraqitën nëpër banka, jo më për të tërhequr, por për të depozituar paratë e tërhequra më herët.
Pushimet e bankave kanë ndodhur shpesh në vendet që kanë regjime të kursit fiks të këmbimit, siç është euro sot. Në rastet kur vendet kanë një monedhë të pavarur, ato mund të anulojnë premtimin për shkëmbim me kurs fiks këmbimi dhe rrjedhimisht të mos kenë nevojë për mbylljen e bankave. Greqia nuk ka mundësi ta bëjë një gjë të tillë për shkak se nuk ka një monedhë tjetër.
Greqia përjetoi tërheqje të depozitave nga nënshtetasit e vet në rendin e miliarda eurove në ditë përgjatë javës së fundit, por bankat u detyruan të mbyllen në ccastin që Banka Qendrore Europiane refuzoi të japë likujditet shtesë për bankat greke.
Shqipëria ka regjimin e kursit luhatës të lirë të këmbimit valutor që nga viti 1992. Për rrjedhojë, një panik i mundshëm bankar është tërësisht i përballueshëm pa pasur nevojë për të mbajtur bankat e mbyllura. Kjo nuk do të thotë që një situatë paniku do të kalojë pa pasoja.
Shqipëria përjetoi një situatë të tillë në vitet 2001 dhe 2003. Në viteve 2000, një fushatë deklaratash nga kreu i Partisë Demokratike Sali Berisha kundër bankave shtetërore të kohës, bindi një pjesë të qytetarëve të tërhiqnin depozitat e tyre në këto banka. Berisha deklaroi në atë kohë në mënyrë të përsëritur se bankat shtetërore qenë piramida dhe se paratë e depozituesve qenë keqpërdorur nga qeveria. Por bankat shtetërore të kohës kishin praktikisht burim të pashterrueshëm parash fizike nga Banka e Shqipërisë dhe rrjedhimisht, shlyen në kohë çdo kërkesë për tërheqje depozitash përgjatë të gjithë periudhës së krizës.
Në vitin 2002, një situatë e tillë u përsërit, por paniku kishte burim të paidentifikuar. Një pjesë e popullsisë zuri rradhë nëpër banka duke tërhequr kursimet e veta. Edhe në këtë rast nuk pati nevojë për të mbyllur bankat. Çdo kërkesë për tërheqje u plotësua.
Në rast se një krizë e tillë besimi do të prekë bankat shqiptare sot, e vetmja gjë që do të ndodhë është që bankat do të tërheqin financime nga Banka e Shqipërisë për të shlyer depozitat, të cilat pritet të rikthehen në sistem pas përfundimit të panikut.
BIRN
