Tiro ekziston prej pesë mijë vitesh. Është një qytet fenikas në Mesdhe, pasuri e UNESCO-s, një nga ato vende që njerëzimi ka vendosur kolektivisht ta konsiderojë të pazëvendësueshme, të papërsëritshme, të denjë për t’i mbijetuar luftërave.
Të mërkurën e kaluar, ushtria izraelite urdhëroi evakuimin e të gjithë qytetit dhe zonave përreth, dyqind mijë banorë, me dy orë kohë për t’u larguar, para se të fillonin bombardimet.
Ali Sleiman, peshkatar, vendosi të qëndronte në breg të detit me shufrat e tij të peshkimit. Ai ishte i bindur se cepi i tij i qytetit, shtëpitë e ulëta pranë kampit të refugjatëve palestinez El-Buss, nuk mund të ishte objektiv. Nuk ishin as fqinjët e tij, nuk ishin as familjet tashmë të zhvendosura që kishin gjetur strehim aty.
Bombardimet ranë pranë rrënojave të lashta, kështjella mesjetare e Beaufort mbi Nabatiye u godit drejtpërdrejt, dhe vendi shumë-fetar i Shamaa-s (që ndodhet dhjetë kilometra nga Tiro) humbi të paktën tre nga katër kupolat e tij.
Ministri i Kulturës së Libanit, Ghassan Salame, i kërkoi UNESCO-s të emërojë një komisar të posaçëm dhe shtoi, me një saktësi që vlen më shumë se një komunikatë e gjatë: Libani i kishte shënuar të gjitha vendet e trashëgimisë botërore me simbole të posaçme, “por mesa duket forca ajrore izraelite nuk e respekton shumë këtë identifikim”.
Që nga 17 prilli, dita kur armëpushimi hyri formalisht në fuqi, të paktën 3 mijë e 355 persona janë vrarë dhe 10 mijë e 95 janë plagosur në territorin libanez. Këto janë të dhëna të Ministrisë së Shëndetësisë në Bejrut, të mbledhura nga spitalet që ende funksionojnë, nga ato që ende kanë hapësirë në korridore për të mbajtur shënime. Vetëm gjatë javës së fundit, sipas UNICEF-it, 77 fëmijë janë vrarë ose plagosur.
Të dielën në mëngjes, IDF lëshoi urdhrin më të madh të evakuimit që nga fillimi i armëpushimit: të gjitha zonat në jug të lumit Zahrani, rreth dyzet kilometra nga kufiri izraelit, u shpallën “zona luftimi”, me thirrjen që banorët të zhvendosen në veri të lumit. Urdhri mbulon rreth 14% të territorit libanez dhe i shtohet një serie që në javët e fundit ka prodhuar, sipas vetë IDF-së, nëntë urdhra evakuimi vetëm brenda 24 orëve paraprake.
Zëdhënësi ushtarak sqaroi se çdo strukturë e konsideruar e përdorur për qëllime ushtarake mund të trajtohet si objektiv i ligjshëm dhe se urdhri i evakuimit zgjeron lirinë e veprimit të forcave izraelite si në terren ashtu edhe nga ajri. Një fjali që duhet lexuar për atë që është: evakuimi nuk është masë mbrojtjeje për civilët. Është masë për liri operacionale të ushtrisë. Njerëzve u urdhërohet të largohen sepse, pasi largohen, gjithçka që mbetet është objektiv.
Mekanizmi është gjithmonë i njëjtë: një urdhër në Telegram, pastaj sulme ajrore, pastaj buldozerë. Më shumë se pesëdhjetë fshatra në jug të Libanit janë shkatërruar tashmë me ekskavatorë, në një fushatë sistematike të dokumentuar nga imazhet satelitore që vazhdon pothuajse çdo ditë.
Fshatrat në zonën e vetëshpallur tampon nuk ekzistojnë më si të tillë, por janë vargje rrënojash. Të zhvendosurve nuk u lejohet të kthehen dhe 110 lokalitete mbeten subjekt i urdhrave të zhvendosjes së detyruar izraelite, përfshirë 55 qendra të banuara nën vijën e re të demarkacionit.
Këtë javë, linja është zhvendosur sërish. Forcat izraelite po avancojnë në veri të lumit Litani, në juglindje të Nabatiyes, qyteti i dytë më i madh në Libanin jugor. Litani ishte paraqitur tashmë si kufiri natyror i zonës tampon, kufiri përtej të cilit Izraeli ishte zotuar, të paktën formalisht, të mos shkonte më tej. Tani është kaluar, pa negociata, pa marrëveshje, me dekret ushtarak të njëanshëm.
Një avancim që vendoset në kontekstin më të gjerë rajonal që i ka hapur Netanyahut një dritare që vlen më shumë se çdo marrëveshje diplomatike: mundësinë për të rishkruar kufirin verior të Izraelit në mungesë të një pengese iraniane, para se negociatat me Teheranin të përfundojnë dhe para se komuniteti ndërkombëtar të rifitojë vëmendjen.
Buldozerët punojnë shpejt dhe hartat përditësohen çdo javë. Strategjia që del prej kësaj konsiston në krijimin e një pranie territoriale aq të konsoliduar sa çdo marrëveshje e ardhshme diplomatike të detyrohet të nisë nga ajo prani si fakt i kryer. Pushtimi izraelit tashmë mbulon 15% të territorit libanez, dhe ofensiva e fundit ka shkaktuar zhvendosjen e 20% të popullsisë së vendit.
Nuk bëhet fjalë për një zonë tampon në kuptimin teknik të termit. Një brez territori i kontrolluar përkohësisht për arsye sigurie, por për një pushtim strukturor që zgjerohet shtresë pas shtrese.
Më shumë se 822 mijë persona, përfshirë gati 300 mijë fëmijë, janë regjistruar si të zhvendosur. Rreth 128 mijë jetojnë në qendra kolektive në të gjithë vendin. Strehimet në Tiro janë tashmë të mbingarkuara, me familjet e zhvendosura që lëvizin gjithnjë e më shumë drejt veriut. Në veri të Tiros, pastaj në veri të Litanit, tani në veri të Zahranit.
Çdo urdhër evakuimi e zhvendos vijën e sigurisë së perceptuar 40 kilometra më lart, drejt Bejrutit, drejt qendrës së vendit. Por Bejruti është goditur tashmë të enjten e kaluar për herë të parë në tre javë, dhe një zyrtar i lartë izraelit ka sqaruar se sulmet e synuara mbi kryeqytetin nuk janë të kufizuara nga asnjë kusht i vendosur nga Uashingtoni.
Që nga fillimi i armëpushimit, 15 sulme kanë goditur struktura shëndetësore, duke vrarë 12 punonjës shëndetësorë dhe plagosur 21 të tjerë.
Ramzi Kaiss nga Human Rights Watch tha atë që deklaratat zyrtare e thonë me shumë më tepër kujdes: “Qeveria izraelite jo vetëm që ka shkelur vazhdimisht ligjet e luftës, por vazhdon të deklarojë hapur synimin për të kryer mizori të mëtejshme. Dhe ia del ta bëjë këtë sepse mbi ushtrinë izraelite nuk ka asnjë frenë.”
Frenat nuk ekzistojnë sepse ata që mund ta vendosin kanë zgjedhur të mos vendosin. Administrata Trump është e angazhuar në negociata me Teheranin dhe ka nevojë që Netanyahu të mbetet një aleat funksional, që do të thotë të tolerojë në jug të Libanit atë që thuhet se nuk dëshirohet të shihet në Bejrut.
Por dallimi mes jugut të Libanit dhe Bejrutit është pikërisht lloji i kufirit që kjo luftë tashmë e ka treguar se nuk e respekton.
Netanyahu, ndërkohë, duhet të mbajë bashkë një koalicion të brendshëm gjithnjë e më të paqëndrueshëm: e djathta e qeverisë nuk do t’i falte ndërprerjen e operacioneve të perceptuar si dorëzim, ndërsa opozita e akuzon se nuk po bën mjaftueshëm për të mbrojtur komunitetet e Galilesë.
Lufta në Liban është gjithashtu, si gjithmonë, një luftë e brendshme e zhvilluar në një territor të huaj.
