Sektori hekurudhor në Shqipëri po i nënshtrohet një procesi të thellë transformimi dhe përafrimi me standardet e Bashkimit Evropian. Përmes botimit të fundit në Fletoren Zyrtare, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë ka prezantuar rregullat e reja teknike për infrastrukturën, krahas një kornize të detajuar për monitorimin e performancës së tregut, kushteve sociale dhe shkallës së hapjes ndaj operatorëve të rinj.
Përafrimi teknik me BE-në, çfarë ndryshon?
Në qendër të këtij zhvillimi është Urdhri Nr. 179, i cili miraton rregulloren “Për kushtet teknike për ndërveprimin në lidhje me nënsistemin ‘Infrastrukturë’ të sistemit hekurudhor”. Ky dokument përfaqëson një hap thelbësor në kuadër të Agjendës Kombëtare të Reformave 2024–2027 dhe instrumentit evropian të rritjes për Ballkanin Perëndimor.
Rregullorja e re përafrohet plotësisht me normat e Komisionit Evropian (konkretisht Rregulloren 1299/2014), duke garantuar që rrjeti shqiptar të jetë teknikisht i ndërveprueshëm dhe i aftë të integrohet pa pengesa me rrjetet e vendeve të BE-së. Për zbatimin e këtij udhëzimi janë ngarkuar Autoriteti i Sigurisë Hekurudhore, administratorët e infrastrukturës dhe sipërmarrësit e këtij sektori.
Urdhri do të shfuqizohet automatikisht në ditën e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian, moment kur rregulloret evropiane do të kenë zbatim të drejtpërdrejtë në vend.
Transparenca dhe monitorimi i tregut
Kushtet e reja teknike shoqërohen me një standardizim të lartë të raportimit institucional. Autoritetet kërkojnë tashmë një transparencë maksimale për të monitoruar shkallën e hapjes së tregut. Të gjitha sipërmarrjet hekurudhore që zotërojnë mbi 1% të tregut do të duhet të raportojnë pjesën e tyre, të ndarë specifikisht në shërbime komerciale dhe Shërbime të Detyrimit Publik (PSO), si për udhëtarët ashtu edhe për mallrat.
Kjo kornizë e re kërkon të dhëna të detajuara edhe mbi licencimin, duke përfshirë tarifat dhe kohën e nevojshme (në ditë kalendarike) për t’u pajisur me një licencë. Po ashtu, një seksion i veçantë i kushtohet kapaciteteve të infrastrukturës fizike, ku kërkohet skanimi i plotë i numrit të stacioneve (të ndara sipas fluksit të pasagjerëve, nga nën 1.000 deri në mbi 25.000 udhëtarë në ditë), terminaleve të mallrave, depove dhe impianteve të furnizimit.
Fokus te kushtet sociale dhe fuqia punëtore
Përtej elementeve teknikë dhe tregtarë, shteti po rrit monitorimin mbi kushtet sociale dhe trajtimin e fuqisë punëtore në hekurudha. Operatoret janë të detyruar të raportojnë statistika të thelluara demografike për stafin, duke përfshirë ndarjen gjinore (përqindjen e burrave dhe grave) dhe grup-moshat (nën 30 vjeç, 30–50 vjeç, dhe mbi 50 vjeç).
Stabiliteti i punësimit është një tjetër tregues kyç; sipërmarrjet duhet të deklarojnë llojin e kontratave të punonjësve (të përhershme, të përkohshme, me kohë të pjesshme, apo praktika). Ky standardizim pritet të ofrojë një pamje të qartë mbi mbrojtjen e të drejtave të stafit, në veçanti për kategoritë specifike si makinistët e trenave dhe mirëmbajtësit e infrastrukturës.
