Një tribunal për krime lufte do të shpallë të mërkurën aktgjykimin në procesin ndaj ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, për akuza që lidhen me konfliktin e viteve ’90 për pavarësinë nga Serbia.
Prokurorët kanë kërkuar dënime me nga 45 vjet burg për Thaçin, 58 vjeç, dhe tre ish-komandantë të tjerë të lartë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Ata i mohojnë të gjitha akuzat, ndërsa avokatët e tyre kanë kërkuar shpalljen e pafajësisë.
Në qytete të ndryshme të Kosovës janë vendosur ekrane të mëdha ku shfaqet numërimi mbrapsht deri në shpalljen e vendimit, që pritet të nisë në orën 10:00 në Hagë, ose 08:00 GMT. Të shtunën, mijëra njerëz morën pjesë në një tubim në kryeqytetin Prishtinë, duke kërkuar lirimin e tyre.
Procesi gjyqësor ka nxjerrë në pah se sa të gjalla mbeten kujtimet e luftërave ballkanike të viteve ’90 për njerëzit e rajonit dhe sa të rrënjosura vazhdojnë të jenë qëndrimet për çështjet etnike që dolën në pah gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë.
Funerali i madh publik i zhvilluar javën e kaluar në Beograd për gjeneralin serb të Bosnjës, Ratko Mladiç, i cili vdiq ndërsa vuante dënimin me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, tregoi se opinioni publik vazhdon të jetë i ndarë për luftërat e Ballkanit të viteve ’90.
Sipas analistëve politikë, rezultati i procesit ndaj Thaçit mund të ndikojë në marrëdhëniet e Kosovës me Perëndimin, veçanërisht me aleatin e saj, Shtetet e Bashkuara, si dhe të krijojë tensione të reja me Serbinë, e cila nuk e njeh Kosovën si shtet të pavarur.
Thaçi dhe tre ish-komandantët e tjerë akuzohen për përndjekje, vrasje, torturë dhe zhdukje të detyruar të shqiptarëve dhe serbëve të Kosovës gjatë dhe menjëherë pas kryengritjes së viteve 1998-1999, e cila përfundimisht çoi në shkëputjen nga Serbia të Kosovës me shumicë shqiptare.
Prokurorët kanë deklaruar se më shumë se 100 kundërshtarë politikë dhe persona të perceptuar si bashkëpunëtorë të forcave serbe të sigurisë u vranë gjatë asaj që ata e përshkruajnë si një përpjekje të dhunshme të UÇK-së për të marrë kontrollin politik.
Avokatët e Thaçit kanë argumentuar se akuzat janë të pabazuara dhe përbëjnë një përpjekje për të rishkruar historinë. Sipas tyre, nuk ekziston asnjë provë që e lidh drejtpërdrejt Thaçin me ndonjë prej krimeve të pretenduara apo që tregon se ai kontrollonte komandantët e tjerë të UÇK-së.
Ngjarje tektonike
Dhomat e Specializuara të Kosovës, të përbëra nga gjyqtarë dhe juristë ndërkombëtarë, janë thellësisht të papëlqyera në Kosovë. Nën presion ndërkombëtar, Prishtina pranoi në vitin 2015 krijimin e gjykatës, e cila trajton sipas ligjit të Kosovës çështje për krime lufte ndaj ish-pjesëtarëve të UÇK-së.
Për shkak të rrezikut të frikësimit të dëshmitarëve, shumë prej dëshmitarëve të prokurorisë kanë dëshmuar me dyer të mbyllura, gjë që ka shtuar mosbesimin e kosovarëve ndaj këtij institucioni.
“Për ne, Hashim Thaçi është hero i Kosovës, luftëtar i lirisë. Ai duhet të kthehet në Kosovë”, tha Mentor Plakaj, banor i Prishtinës.
Thaçi ishte president i Kosovës nga viti 2016 deri në vitin 2020 dhe kryeministër nga viti 2008 deri në vitin 2014.
“Vendimi është një ngjarje tektonike”, tha Agon Maliqi, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Qendrën për Europën të institutit Atlantic Council.
Sipas tij, nëse Thaçi shpallet i pafajshëm dhe lirohet, kjo mund të ndryshojë ekuilibrin e forcave në politikën e Kosovës në favor të partisë së tij opozitare me orientim pro-perëndimor dhe të rikthejë besimin te një bashkëpunim më i madh me Perëndimin për sigurinë rajonale.
Maliqi tha se politika e Kosovës është thellësisht e ndarë, veçanërisht për marrëdhëniet me Perëndimin. Nëse Thaçi shpallet fajtor, Kosova mund të largohet edhe më shumë nga Perëndimi sesa ka ndodhur tashmë nën kryeministrin Albin Kurti, shtoi ai.
“Rezultati i vendimit do të ketë gjithashtu ndikim të menjëhershëm mbi marrëdhëniet etnike tashmë të tensionuara brenda Kosovës, pasi emocionet do të jenë të forta dhe forcat radikale, përfshirë aktorë të jashtëm, mund të kenë interes për të nxitur tensione”, tha Maliqi.
Në një perspektivë më afatgjatë, vendimi mund të ndikojë gjithashtu te mundësitë për një paqe të qëndrueshme me Serbinë, në varësi të reagimit të Beogradit, shtoi ai.
Edhe nëse Thaçi shpallet i pafajshëm për akuzat për krime lufte, ka pak gjasa që ai të lirohet menjëherë, pasi prokurorët kanë kërkuar një dënim prej gjashtë vitesh burg ndaj tij në një çështje të veçantë për ndërhyrje të dyshuar te dëshmitarët. Thaçi i mohon edhe këto akuza.
