Investimet amerikane në Shqipëri ranë në vetëm 3 për qind të totalit të investimeve të huaja direkte (IHD) në tremujorin e parë të vitit 2025, duke shënuar nivelin më të ulët të regjistruar që nga viti 2022.
Rënia nuk është vetëm statistikisht e rëndësishme, sidomos pas shqyrtimit në lidhje me mospërputhjet në të dhënat zyrtare.
Të dhënat e publikuara nga Banka e Shqipërisë tregojnë një rënie shqetësuese, me IHD-të amerikane në tremujorin e parë të vitit 2025 që përbënin vetëm 11 milionë euro, nga 15 milionë në tremujorin e katërt të vitit 2024, dhe dukshëm nën mesataren prej 17 milionë eurosh të parë në shumicën e tremujorëve të vitit 2023.
Megjithatë, kjo rënie nuk është e paprecedent.
Siç ilustrojnë të dhënat historike, investimet amerikane ranë gjithashtu gjatë administratës Trump në vitin 2017, me disa tremujorë që regjistruan kontribute deri në zero ose minimale.
Një model i ngjashëm duket se po përsëritet në vitin 2025, duke ngritur pyetje nëse kjo është një rastësi apo pjesë e një ndryshimi më të madh në politikën e investimeve të huaja të SHBA-ve.
Në një mospërputhje të pazakontë, statistikat zyrtare nga Departamenti Amerikan i Tregtisë nuk u rakorduan me të dhënat e publikuara nga Banka e Shqipërisë.
Sipas shifrave të SHBA-ve, IHD-të amerikane në Shqipëri në vitin 2023 arritën në një vlerë negative prej 50 milionë dollarësh, duke treguar dalje kapitali ose mos-investime.
Anasjelltas, Banka e Shqipërisë raportoi një hyrje pozitive prej 61 milionë eurosh, 12 milionë euro më shumë se në vitin 2022.
Për më tepër, të dhënat e Tregtisë Amerikane tregojnë pozicionin e investimeve (një masë e stokut total të akumuluar) në minus 69 milionë dollarë në vitin 2022, pavarësisht një rritjeje nga minus 87 milionë në vitin 2021, duke e lënë ende vendin në një bilanc negativ në përgjithësi.
Kjo bie ndesh drejtpërdrejt me qëndrimin optimist të miratuar nga Dhoma Amerikane e Tregtisë në Shqipëri, e cila pretendoi në një raport të prillit 2024 se investimet amerikane ishin më shumë se dyfishuar gjatë dy viteve të fundit.
Byroja Amerikane e Analizave Ekonomike (BEA) pranoi boshllëqet në transparencë. Në një përgjigje ndaj pyetjeve nga Albanian Post, ekonomisti i BEA-s, Ryan Smith, zbuloi në gusht të vitit 2023 se të dhënat për vitet 2019–2020 nuk mund të zbuloheshin për shkak të rregullave të konfidencialitetit, të shënuara si “(D)” në tabelat zyrtare.
Ai shpjegoi se ndërsa transaksionet financiare midis shumëkombësheve amerikane dhe filialeve të tyre në Shqipëri u rritën pak – me vetëm 2 milionë dollarë nga viti 2020 deri në vitin 2022, nënkomponentët kryesorë si fitimet e ri-investuara ose borxhi ndërkompani mbeten të pagjurmueshëm për Shqipërinë.
Smith sqaroi më tej se pozicioni negativ i IHD-ve nuk do të thotë domosdoshmërish prani zero ose tërheqje, por përkundrazi pasqyron struktura financiare komplekse dhe praktika raportimi, duke përfshirë fitimet e riatdhesuara, shlyerjet e borxhit ose tërheqjet e kapitalit që nuk kapen gjithmonë në mënyrë të barabartë në të gjitha statistikat kombëtare.
Megjithatë, modelet historike mbeten të rëndësishme. Nga viti 2014 deri në vitin 2023, investimet amerikane në Shqipëri kanë qenë sporadike, si me tremujorë me kontribut zero ashtu edhe me periudha rritjeje modeste.
Viti 2023 pa një trend relativisht të qëndrueshëm, me nivele të IHD-ve që luhateshin midis 13 dhe 17 milionë eurove çdo tremujor.
Pavarësisht këtyre luhatjeve, tregues të tjerë sugjerojnë se bizneset amerikane mbajnë të paktën një gjurmë të kapitalit njerëzor në Shqipëri.
Sipas të dhënave të ndërmarrjeve shumëkombëshe të BEA-s, punësimi brenda firmave të lidhura me SHBA-të në Shqipëri u rrit ndjeshëm nga viti 2018 deri në vitin 2020, megjithëse shifrat më të fundit të punësimit nuk janë ende të disponueshme.
Ndërsa statistikat tregojnë rënie të investimeve amerikane në Shqipëri, familja Trump-Kushner pritet të finalizojë nënshkrimin për një projekt luksoz me vlerë mbi një miliard euro në ishullin e Sazanit.
Ish-baza ushtarake do të transformohet në një resort ekskluziv. Sazani ka filluar tashmë të quhet “Ishulli Trump” dhe pritet të kthehet në një destinacion të ri për turizmin elitar. (Albania Post)
