Në një moment kur tensionet mbi programin bërthamor të Iranit mbeten të larta dhe pasojat e konfliktit të fundit vijojnë të diskutohen, eksperti i njohur i çështjeve bërthamore Avner Cohen, në një intervistë për median italiane La Repubblica jep një vlerësim kritik mbi situatën aktuale.
Ai argumenton se lufta nuk ka sjellë ndryshime reale në terren, ndërsa kërcënimi bërthamor mbetet në të njëjtin nivel si më parë, duke ngritur pikëpyetje mbi efektivitetin e ndërhyrjes dhe të ardhmen e negociatave ndërkombëtare.
Avner Cohen është profesor në Institutin Middlebury të Studimeve Ndërkombëtare në Monterey të Kalifornisë dhe një emër i njohur në komunitetin ndërkombëtar të studiuesve të çështjeve bërthamore.
Me origjinë izraelite dhe amerikane, ai është bërë i njohur për studimet mbi mospërhapjen bërthamore, por sidomos për analizat mbi programin bërthamor të Izraelit, të trajtuara në libra të rëndësishëm si “Izraeli dhe bomba” dhe “Sekreti më i keq i ruajtur në botë: Izraeli dhe rreziku bërthamor”.
INTERVISTA
Profesor, arsyeja zyrtare që çoi në sulmin e Izraelit dhe SHBA-ve ndaj Iranit ishte rreziku bërthamor: në çfarë pike ndodhemi tani?
“Për momentin, jo në një pikë të mirë. Kjo luftë nuk ka sjellë asgjë: nuk ka pasur asnjë përmirësim nga këndvështrimi i Izraelit, as nga ai më i gjerë i mospërhapjes bërthamore. Irani, për çështjen bërthamore, ndodhet pak a shumë në të njëjtën situatë si para luftës. Por do të shohim: ka një negociatë në zhvillim, edhe pse e bllokuar për momentin, dhe gjithçka do të varet nga rezultati i saj.”
Ku synon dhe ku mund të çojë kjo negociatë?
“Vlerësimi im është se, në rastin më të mirë, SHBA-të mund të arrijnë diçka të ngjashme me marrëveshjen bërthamore JCPOA (marrëveshja e nënshkruar nga Obama në vitin 2015 dhe nga e cila Trump u tërhoq në vitin 2018). Nuk besoj se do të ketë përmirësime të mëdha, përveç nëse SHBA-të arrijnë të nxjerrin uraniumin jashtë Iranit. Por aktualisht nuk mendoj se Irani është gati të lëshojë në këtë pikë. Kjo nuk do të thotë se lufta do të rifillojë shpejt: sinjalet e fundit nga administrata e bëjnë të qartë këtë.”
Nxjerrja e uraniumit jashtë do të kërkonte përfshirjen e Kinës dhe Rusisë: a është e mundur kjo? Dhe a do të kishte besim Irani?
“Dyshoj se është e mundur t’i përfshish. Nëse Rusia do të hynte në lojë, do ta bënte vetëm për të promovuar interesat ruso-iraniane, jo ato të SHBA-ve dhe Izraelit. E njëjta gjë vlen edhe për Kinën. As SHBA-të dhe as Izraeli nuk do ta pranonin këtë. Prandaj nuk më duket një skenar i besueshëm.”
Kjo na rikthen te pyetja fillestare: sa real është kërcënimi bërthamor iranian në këtë situatë?
“Është në të njëjtin nivel si në qershor të vitit 2025. Nëse Irani ka arritur, dhe këtë askush nuk e di, të rikuperojë uraniumin e pasuruar në 60% që u varros gjatë bombardimeve të vitit 2025, atëherë mund të prodhojë diçka të ngjashme me një bombë në një kohë të shkurtër: javë, potencialisht.
Do të ishte diçka shumë bazike, një lloj pajisjeje. Por mbetet për t’u parë nëse Irani ka vërtet synim ta bëjë këtë. Është e njëjta pyetje që kemi bërë edhe në qershor 2025: ‘A duan vërtet ta bëjnë?’ Jemi ende në të njëjtën pikë, kjo luftë nuk ka ndryshuar shumë gjëra.”
Pra, ka qenë një dështim?
“Nga këndvështrimi i Izraelit, ishte një bast: shpresa ishte për rrëzimin e regjimit. Dhe kjo nuk ndodhi. Mund të thuhet se ekonomia është në krizë, por nuk mund të themi se regjimi po bie. Pra, basti nuk dha rezultat.”
Viti 2026 është vit zgjedhor në Izrael: a do të ndikojë ky dështim në fatin e kryeministrit Benjamin Netanyahu?
“Është ende herët për ta thënë. Sigurisht, Netanyahu shpresonte të përfitonte politikisht nga kjo luftë dhe nuk ia arriti. Përkundrazi, për momentin del i dobësuar: sepse Irani nuk është mposhtur dhe Hezbollah vazhdon të ngrejë kokën çdo ditë. Por nuk do të shkoja më tej me parashikimet.”
