Në maj të vitit 1917, tre fëmijë portugezë – Lúcia dos Santos dhe kushërinjtë e saj Francisco dhe Jacinta Marto – deklaruan se kishin parë një figurë të Virgjëreshës Mari në një fushë në Fátima të Portugalisë.
Sipas tyre, figura e ndritshme u shfaq mbi një lis dhe u tha që të ktheheshin në të njëjtën ditë të çdo muaji për pesë muaj radhazi. Kjo ngjarje e pazakontë do të bëhej më vonë një nga fenomenet fetare më të diskutuara të shekullit XX, duke u lidhur edhe me politikën globale dhe rënien e Bashkimit Sovjetik.
Një dëshmitar, Francisco Ferreira Rosa, i tha BBC-së në vitin 1992: “Dielli filloi të rrotullohej gjithnjë e më shpejt si një rrotë zjarri. Pastaj dukej sikur binte një shi lulesh nga qielli. Ishte si një mrekulli.”
Profecitë dhe lidhja me Rusinë
Sipas rrëfimeve të mëvonshme, fëmijët pretenduan se kishin marrë tre “sekrete”. Dy u bënë publike më herët, ndërsa i treti u mbajt i fshehtë në Vatikan për dekada me radhë.
“Sekreti i dytë” mori një kthesë politike të rëndësishme: ai përmendte Rusinë dhe komunizmin. Sipas interpretimit të Kishës Katolike, Virgjëresha Mari kërkonte lutje për “kthimin e Rusisë”, duke paralajmëruar përhapjen e komunizmit në botë, nëse njerëzit nuk do të besonin më në Zot.
Kjo pjesë e mesazhit u bë veçanërisht e rëndësishme gjatë shekullit XX, kur Bashkimi Sovjetik u bë superfuqi komuniste dhe kundërshtari kryesor ideologjik i Perëndimit gjatë Luftës së Ftohtë.
Fátima si simbol i Luftës së Ftohtë
Gjatë dekadave, Fátima u kthye në një simbol ideologjik për antikomunistët. Sidomos në vendet katolike, profecitë u interpretuan si paralajmërim hyjnor kundër komunizmit.
Kjo ndikoi edhe në politikën globale. Papa Gjon Pali II, i cili ishte polak dhe kishte përjetuar komunizmin në Europën Lindore, u bë një mbështetës i fortë i Fátimës. Në vitin 1981, më 13 maj ai u qëllua në Sheshin e Shën Pjetrit në Vatikan. Pas atentatit, Papa tha se kishte mbijetuar falë Zonjës së Fátimës. Një nga plumbat u vendos më vonë në kurorën e statujës së Virgjëreshës, duke e lidhur edhe më shumë ngjarjen me simbolikën fetare.
Kjo ngjarje u interpretua nga disa besimtarë si pjesë e “luftës shpirtërore” midis katolicizmit dhe komunizmit, dhe disa teori shkuan deri aty sa të sugjeronin përfshirje të Bashkimit Sovjetik në atentat, edhe pse këto mbeten të diskutueshme dhe të paprovuara plotësisht.
Sekreti i tretë dhe rënia e komunizmit
“Sekreti i tretë i Fátimës” u mbajt i fshehtë në Vatikan deri në vitin 2000. Kur u publikua, ai përshkruhej si një vizion simbolik i atentatit ndaj Papës në vitin 1981, ku një figurë “e veshur me të bardha bie përtokë”.
Megjithatë, disa interpretues fetarë dhe besimtarë vazhduan të lidhin Fátimën me ngjarjet politike të mëdha të fundit të shekullit XX. Një ide e përhapur ishte se kur Papa Gjon Pali II i ishte lutur Zonjës së Fátimës, kjo simbolikisht lidhej me fillimin e ndryshimeve që çuan më vonë në reformën e Mikhail Gorbachev dhe rënien e Bashkimit Sovjetik në vitin 1991.
Megjithatë, historianët theksojnë se rënia e Bashkimit Sovjetik ishte rezultat i shumë faktorëve kompleksë: krizë ekonomike, reformat politike, presion ndërkombëtar dhe lëvizje të brendshme në vendet e Lindjes.
Debatet dhe interpretimet
Teologë dhe studiues kanë argumentuar se mesazhi origjinal i Fátimës ishte shumë më i thjeshtë: thirrje për lutje, paqe dhe kthim shpirtëror. Sipas disa mendimtarëve, ideja e “antikominizmit” u forcua më vonë gjatë viteve 1920 dhe sidomos gjatë Luftës së Ftohtë, kur Kisha Katolike e përdori simbolikën e Fátimës si kundërpeshë ideologjike ndaj komunizmit.
Kardinali Joseph Ratzinger (më vonë Papa Benedikti XVI) theksoi se “nuk ka asnjë mister të fshehur për të ardhmen”, duke e zhvendosur interpretimin nga një profeci politike thjesht në mesazh fetar.
Trashëgimia e Fátimës
Pavarësisht debatit midis besimit dhe skepticizmit, Fátima mbetet një nga vendet më të vizituara të pelegrinazhit katolik në botë. Miliona njerëz e vizitojnë çdo vit, duke përkujtuar figurat e shfaqura përpara fëmijëve në vitin 1917 dhe duke kërkuar shpresë, shërim ose besim.
Kur Lúcia dos Santos vdiq në vitin 2005 në moshën 97-vjeçare, Portugalia shpalli ditë zie kombëtare. Dhe në përvjetorët e ngjarjes, qindra mijëra pelegrinë vazhdojnë të mblidhen në Fátima.
Për disa, ky vend mbetet një mrekulli hyjnore. Për të tjerë, një fenomen psikologjik ose social. Por për shumë njerëz, vendi mbetet një histori ku feja, politika dhe historia botërore u ndërthurën në mënyrë të pazakontë – nga një “Diell që rrotullohej si një tokë zjarri”, deri te një perandori që u quajt Bashkimi Sovjetik dhe që më vonë u shemb në fund të shekullit XX. /BBC/
