Një zbulim i jashtëzakonshëm në një bllok pallatesh të braktisur në Hong Kong po hedh dritë mbi një kapitull pak të njohur të bashkëpunimit ndërkombëtar në Luftën e Dytë Botërore: pjesëmarrjen e oficerëve detarë kinezë në Ditën-D.
Bëhet fjalë për ditarin e Lam Ping-yu, një oficer 32-vjeçar kinez, i cili përshkroi përvojën e tij në bordin e anijes luftarake britanike HMS Ramillies gjatë zbarkimit në Normandi më 6 qershor 1944.
Sekreti i ruajtur dhe zbarkimi
Ditari, i gjetur nga eksplorues urbanë, zbulon detaje rreth ditëve para pushtimit. Lam shkruante më 2 qershor 1944, pasi kapiteni i anijes kishte folur për një “detyrë jashtëzakonisht të rëndësishme”:
“Spekulimet janë të shumta. Disa thonë një front të dytë, disa thonë se do të shoqërojmë sovjetikët… Askush nuk lejohet të zbresë në breg.”
Në mbrëmjen e 5 qershorit, ndërsa flota pushtuese lundronte drejt Kanalit Anglez, Lam përshkruan:
“Pashë anijet zbarkuese të ushtrisë, aq të shumta sa milingonat… Të gjithë në stacionet e veprimit. Nesër duhet të fillojmë bombardimin e bregdetit francez.”
Për Lam Ping-yu dhe dy duzina oficerë të tjerë kinezë, të dërguar nga Chiang Kai-shek për stërvitje me forcat aleate, ky ishte kulmi i një udhëtimi që i kishte çuar nga Kina, nëpër Egjipt (ku pozuan para piramidave) deri në Evropë.
Përballja me vdekjen
Në ditarin e tij, Lam shkruan edhe për një moment të rrezikshëm në Ditën-D:
“Tre torpedo u qëlluan drejt nesh. Ne arritëm t’i shmangim.”
Kjo ngjarje thekson rolin aktiv dhe rrezikun e drejtpërdrejtë që morën përsipër oficerët kinezë gjatë Operacionit Neptun, komponentit detar të pushtimit, në të cilin u konfirmua se morën pjesë të paktën 14 oficerë. Lam mori pjesë edhe në pushtimin e Francës Jugore (Operacioni Dragoon) në gusht 1944.
Ditari i humbur dhe i rikuperuar
Autenticiteti i ditarit prej 80 faqesh u verifikua nga entuziastët e historisë Angus Hui dhe John Mak në Hong Kong, të cilët gjetën emrin e Lamit në regjistrat britanikë të anijeve të HMS Ramillies.
Ditari, i cili u gjet në apartamentin e braktisur të vëllait të Lamit, është zhdukur sërish (ndoshta i marrë nga emigrantë), por faqet e tij u fotografuan nga Hui, duke ruajtur këtë rrëfim unik.
Vajza e Lamit, Sau Ying Lam, e cila jeton në Pittsburgh dhe dinte shumë pak për përvojat e të atit (i cili vdiq në vitin 2000), shprehu habinë e saj: “Është një dhuratë për mua që mësova se kush ishte ai kur ishte i ri.”
Historia e Lamit dhe e bashkëluftëtarëve të tij kinezë, të cilët u nderuan nga Franca me Legjionin e Nderit, shërben si një kujtesë e gjallë e bashkëpunimit ndërkombëtar që mundi nazizmin.
