Fermerët në mbarë Evropën po paralajmërojnë për një rënie të prodhimit ushqimor dhe rritje të çmimeve, pasi kulturat bujqësore po dëmtohen nga temperaturat ekstreme, thatësira dhe zjarret.
Edhe ullishtat janë prekur rëndë, ndërsa kriza klimatike po sjell temperatura rekord në kontinent. Si pasojë, çmimi i vajit të ullirit, i cili tashmë mbetet në nivele të larta, pritet të nisë të rritet sërish.
Shoqata franceze e prodhuesve të perimeve Légumes de France ka paralajmëruar se janë humbur mijëra tonë prodhime me vlerë dhjetëra milionë euro. Ndër kulturat më të prekura janë sallatat, karotat, preshi, hudhra dhe qepët, ndërsa për disa prej tyre prodhimi pritet të përgjysmohet për shkak të mungesës së reshjeve.
Temperaturat përvëluese në Francë kanë ngadalësuar edhe zhvillimin e rrushit në rajonet e njohura të verës, si Champagne, Bordeaux dhe Burgundy, duke rrezikuar një prodhim më të ulët dhe një nga vjeljet më të hershme të regjistruara ndonjëherë.
Në rajonin e Champagne, prodhuesit presin që vjelja të nisë rreth datës 15 gusht, afërsisht një muaj më herët se sa ishte zakon disa dekada më parë. Rendimenti i rrushit pritet të jetë rreth 10% më i ulët se vitin e kaluar.
Në Spanjë, Ministria e Bujqësisë parashikon që prodhimi i drithërave për sezonin 2026–2027 të bjerë nga 24 milionë tonë në pak më shumë se 18.5 milionë tonë. Ky parashikim është bërë përpara se zjarret të shkaktonin dëme të mëtejshme.
Kjo ndodh megjithëse fermerët spanjollë janë më të përshtatur me kushtet e nxehta dhe të thata, duke kultivuar varietete më rezistente ndaj temperaturave të larta dhe duke përdorur më shumë sisteme ujitjeje dhe rezervuarë uji për të përballuar periudhat e thatësirës.
Edhe Bashkimi Evropian ka ulur parashikimet për prodhimin e një sërë kulturash bujqësore. Prodhimi i lulediellit, pritet të jetë 7% më i ulët se parashikimet e mëparshme. Ndërkohë, prodhimi i misrit është ulur me 6%, ndërsa parashikimet për patatet dhe sojën janë reduktuar me 3%.
Megjithatë, disa vende janë prekur më pak. Rumania ka përfituar nga reshje më të shumta, ndërsa prodhimi i grurit në Itali ka treguar qëndrueshmëri.
Organizata bujqësore spanjolle ASAJA bëri të ditur se zjarret kanë shkaktuar dëme të drejtpërdrejta në pemishte, vreshta, toka bujqësore dhe sera, duke prekur agrumet, avokadot, bajamet, perimet dhe ullishtat. Ndërkohë, stresi nga mungesa e ujit dhe temperaturat ekstreme kanë ndikuar negativisht edhe në prodhimin e domateve dhe misrit.
Sipas organizatës, shqetësimi kryesor nuk lidhet me kufizimet në tregtinë ndërkombëtare, por me rritjen e kostove të prodhimit.
Prodhuesit e vajit të ullirit presin një tjetër rritje të çmimeve gjatë këtij viti, pasi kultivuesit po përballen me kombinimin e temperaturave ekstreme, thatësirës dhe, në disa zona, edhe zjarreve.
Këtë verë janë djegur ullishte në Greqi, Itali dhe Portugali. Edhe pemët që i shpëtuan flakëve janë dëmtuar nga hiri dhe ndotja e ajrit. Temperaturat e larta kanë favorizuar gjithashtu shtimin e dëmtuesve, sëmundjeve dhe stuhive të forta, duke ndikuar edhe në madhësinë e frutave.
Çmimi global i vajit të ullirit ka shënuar një rënie pas kulmit të dy viteve më parë, i nxitur nga kërkesa e lartë, moti i nxehtë dhe i thatë, si dhe përhapja e dëmtuesve dhe sëmundjeve. Megjithatë, në Mbretërinë e Bashkuar, çmimi mesatar i një shisheje një litërshe me vaj ulliri ekstra të virgjër mbetet mbi 7 paund dhe ka nisur të rritet sërish muajt e fundit.
Sarah Vachon, themeluese e grupit Citizens of Soil, tha se nëse kushtet atmosferike nuk përmirësohen shpejt, çmimet pritet të rriten gjatë vjeshtës, pasi do të ketë më pak ullinj të përshtatshëm për prodhimin e vajit.
Edhe Walter Zanre, drejtues i degës britanike të markës Filippo Berio, tha se megjithëse temperaturat në Spanjë kanë qenë më pranë normales sesa në pjesën tjetër të Evropës, pemët po vuajnë nga thatësira, e cila mund t’i detyrojë të humbasin frutat para pjekjes.
Sipas tij, kombinimi i humbjeve të frutave nga thatësira dhe një sezoni më të hershëm të korrjes do të monitorohet nga afër gjatë javëve në vijim, pasi të dy faktorët mund të ndikojnë ndjeshëm në prodhimin dhe çmimet e vajit të ullirit gjatë vitit të ardhshëm.
Edhe Mbretëria e Bashkuar është goditur nga thatësira e vazhdueshme. Tregtarët me shumicë po detyrohen të importojnë produkte bazë, si sallata “iceberg” dhe brokoli, nga Spanja dhe vende të tjera, ndërsa fermerët britanikë kanë paralajmëruar mungesa në treg.
Jason Bull, drejtor i kompanisë importuese Eurostar Commodities, tha se valët e përsëritura të të nxehtit kanë përshpejtuar pjekjen dhe korrjen e kulturave dimërore në pjesën më të madhe të Evropës, duke shkurtuar periudhën kritike të mbushjes së kokrrës dhe duke ulur madhësinë, cilësinë dhe rendimentin e prodhimit.
Ai shtoi se ndërsa korrjet dimërore mbeten të kënaqshme në shumë vende, kulturat verore përballen me një rrezik shumë më të madh për shkak të thatësirës, mungesës së lagështisë në tokë dhe temperaturave të larta gjatë lulëzimit. Kulturat e ujitura po japin rezultate më të mira, por kërkesa në rritje për ujë dhe kufizimet e mundshme të ujitjes përbëjnë një rrezik shtesë.
Bull theksoi se Turqia përbën përjashtimin pozitiv të këtij sezoni, pasi pranvera e freskët dhe me reshje ka sjellë rendimente rekord për kulturat dimërore dhe perspektiva të favorshme edhe për ato verore.
Edhe Italia po shfaq rezultate pozitive, veçanërisht në prodhimin e grurit të butë që përdoret për miellin e ëmbëlsirave dhe biskotave. Komisioni Evropian parashikon një rritje prej 10% të prodhimit italian, falë rendimenteve më të larta. Një vit të mirë ka pasur edhe Rumania, pas disa sezonesh të vështira të shkaktuara nga thatësira.
Ndërkohë, analisti i tregut të drithërave Cezar Gheorghe parashikon që prodhimi i misrit në Rumani të arrijë në 8.2 milionë tonë këtë vit, më shumë se vlerësimi zyrtar prej 7.75 milionë tonësh për vitin 2025.
