Deklarata e Brukselit dhe paralajmërimi amerikan krijojnë një kuadër të qartë veprimi: mosveprimi nuk është neutralitet, por vetëshkatërrim institucional. Pa ndryshime kushtetuese të thella, rivendosje të plotë të frymës së Marrëveshjes së Ohrit dhe rikthim të orientimit euroatlantik, perspektiva e integrimit evropian shndërrohet në një iluzion, ndërsa shteti ngelet i ngrirë në një tranzicion të pasigurt dhe të rrezikshëm.
Nga Prof. Dr. Skënder Asani
Deklarata e Brukselit e Samitit BE–Ballkani Perëndimor të 17 dhjetorit përfaqëson një pikë kthese historike për Maqedoninë e Veriut, një moment kritik ku të ardhmen e vendit nuk e përcaktojnë më vetëm retorika politike apo premtime boshe, por aftësia reale institucionale, vizioni politik dhe respekti ndaj integritetit kushtetues. Ky dokument nuk është thjesht një instrument diplomatik, por një paralajmërim strategjik dhe një ultimatum i qartë: elita politike e vendit është vënë përballë përgjegjësisë historike për të garantuar stabilitetin dhe perspektivën euroatlantike. Fundi i epokës së iluzioneve integruese është këtu; koha e solidaritetit simbolik dhe stagnimit procedural ka mbaruar. Integrimi i Maqedonisë së Veriut rikthehet në logjikën e ftohtë të përgjegjësisë shtetërore dhe juridike: progresi matet tani me reforma të verifikueshme, konsolidim institucional, respekt rigoroz të standardeve demokratike dhe barazisë ndëretnike, si dhe me implementimin e domosdoshëm të ndryshimeve kushtetuese që regullojnë kontekstin maqedono-bullgar. Mosveprimi ose vonesa nuk janë vetëm gabime politike; ato janë kërcënime reale për stabilitetin, integritetin dhe perspektivën e vendit në skenën euroatlantike.
Ky paralajmërim nuk vepron në izolim. Ai lidhet ngushtë me rezonancën transatlantike, të artikuluar në Ligjin për Autorizimin e Mbrojtjes Kombëtare të SHBA-së, të nënshkruar nga Presidenti Donald Trump, ku theksohet se stabiliteti dhe e ardhmja demokratike e Ballkanit Perëndimor janë interes strategjik amerikan. Në këtë kuadër, Maqedonia e Veriut nuk është më një aktor i brendshëm i pazgjedhur, por pjesë e një arkitekture sigurie ndërkombëtare ku çdo devijim nga kursi euroatlantik, çdo flirtim me agjenda lindore dhe çdo dobësim i kohezionit të brendshëm nuk përbëjnë më thjesht çështje politike e brendshme, por kërcënim të drejtpërdrejtë për stabilitetin rajonal dhe besueshmërinë ndërkombëtare të shtetit. Çdo shmangie nga Marrëveshja e Ohrit dhe Marrëveshja e Prespës nuk është vetëm shkelje ligjore, por akt destabilizues që minon themelet e bashkëjetesës etnike, besueshmërinë ndërkombëtare dhe perspektivën euroatlantike të vendit. Respektimi i këtyre marrëveshjeve është jo vetëm detyrim ligjor dhe politik, por edhe provë e qartë e përkushtimit të Maqedonisë së Veriut ndaj rendit demokratik dhe sigurisë rajonale, duke treguar se shteti është i aftë të qëndrojë fort në arkitekturën e stabilitetit ndërkombëtar.
Kronologjia e zhvillimeve në Maqedoninë e Veriut, kur krahasohet me Deklaratën e Bashkimit Evropian dhe dekretin e Presidentit Trump, zbërthen një realitet shqetësues dhe të qëllimshëm: dobësimi i Marrëveshjes së Ohrit, fragmentimi i faktorit shqiptar, eliminimin e subjektit politik i dalur nga kompromisi i vitit 2001 dhe shpërndarja e premtimeve financiare jorealiste, së bashku me hapjen e pa matur ndaj ndikimeve serbe dhe ruso-kineze, kanë zhvendosur orientimin strategjik larg Perëndimit dhe e kanë ekspozuar vendin ndaj rreziqeve ekstreme politike, ekonomike dhe institucionale; këto nuk janë devijime spontane, por projeksione të qëllimshme që minojnë themelet e shtetit, komprometojnë besueshmërinë e tij rajonale dhe rrezikojnë çdo perspektivë euroatlantike, duke e vendosur Maqedoninë e Veriut në një moment historik kritik, ku çdo heshtje, çdo vonesë dhe çdo devijim shtesë mund të shndërrohet në pasoja të pariparueshme për stabilitetin, identitetin dhe orientimin strategjik të vendit.
Pasojat e këtyre devijimeve janë dramatike dhe të dukshme. Keqmenaxhimi financiar, zbrazja e buxhetit, rënia e standardit jetësor, rritja e tensioneve ndëretnike dhe degradimi i pozitës kushtetuese të shqiptarëve nuk janë më indikacione të izoluar; ato përbëjnë një spirale krize që ushqehet nga paaftësia për vendimmarrje strategjike dhe mungesa e vizionit shtetëror. Marrëveshjet e improvizuara mbi sistemimin e emigrantëve, të hartuara pa transparencë dhe debat institucional, nuk mund të konsiderohen më politika migratore, por akt i hapur destabilizues që ushqen ndarjet e brendshme dhe erozionin e institucioneve shtetërore.
Deklarata e Brukselit dhe paralajmërimi amerikan krijojnë një kuadër të qartë veprimi: mosveprimi nuk është neutralitet, por vetëshkatërrim institucional. Pa ndryshime kushtetuese të thella, rivendosje të plotë të frymës së Marrëveshjes së Ohrit dhe rikthim të orientimit euroatlantik, perspektiva e integrimit evropian shndërrohet në një iluzion, ndërsa shteti ngelet i ngrirë në një tranzicion të pasigurt dhe të rrezikshëm.
Në këtë kontekst, zgjedhjet e parakohshme parlamentare nuk janë instrument formal politik, por domosdoshmëri strategjike për rivendosjen e legjitimitetit, ekuilibrit dhe orientimit shtetëror. Për faktorin politik shqiptar, përgjegjësia nuk është dilemë taktike, por test i aftësisë për të ruajtur rolin shtetformues dhe stabilitetin rajonal. Vetëm një qasje e bashkuar, e bazuar në vizion të qartë dhe strategji të konsoliduar, mund të rikthejë peshën institucionale të shqiptarëve si shtyllë e integrimit euroatlantik dhe garantues të stabilitetit rajonal.
Ky është moment historik ku Maqedonia e Veriut duhet të zgjedhë midis stagnimit të dëmshëm dhe veprimit të vendosur strategjik. Orientimi drejt Perëndimit dhe konsolidimi i integrimit euroatlantik nuk janë opsione, por imperativ historik; çdo devijim nga stabiliteti, çdo fragmentim i brendshëm dhe çdo tolerim i improvizimeve politike shndërrohet në kërcënim të drejtpërdrejtë për të ardhmen e shtetit. Për shqiptarët dhe të gjithë aktorët e vendit, kjo është thirrja për unitet, vizion dhe përgjegjësi: ndërtimi i një shteti funksional, me institucione të forta, barazi kushtetuese dhe pjekuri politike, që garanton paqe, zhvillim të qëndrueshëm dhe besueshmëri ndërkombëtare. Heshtja dhe pasiviteti nuk mund të jenë më zgjidhje; veprimi i guximshëm, i menduar dhe i koordinuar me partnerët euroatlantikë është e vetmja rrugë për të transformuar krizën në pikë kthimi historik, për të rikthyer stabilitetin rajonal dhe perspektivën e sigurt të Maqedonisë së Veriut si aktor i fuqishëm dhe i përgjegjshëm në arkitekturën euroatlantike.
Në këtë moment të ndërlikuar historik, çdo vendim i drejtuesve politikë shqiptarë dhe maqedonas nuk është më çështje taktike, por vendos për të ardhmen e një shteti, për rolin e tij në rajon dhe për besueshmërinë e tij ndërkombëtare. Ky është çasti ku historia dhe politika bashkohen në një pikë kritike, ku veprimi i vendosur dhe strategjik mund të transformojë krizën në një mundësi të jashtëzakonshme për të ndërtuar një shtet modern, funksional dhe euroatlantik.
Shkup, 22 dhjetor 2025
