Drejtuesi i Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike Rafael Grossi paraqet një qasje të matur dhe të balancuar në një moment delikat për diplomacinë ndërkombëtare.
Ai flet me kujdes, duke ruajtur një ton teknik dhe njëkohësisht politikisht të ndjeshëm. Në qendër të vëmendjes janë përpjekjet për të mbajtur të hapur dialogun mes fuqive të mëdha dhe Iranit. Situata aktuale është e ndërlikuar nga tensionet e fundit dhe pasojat e konfliktit në terren.
Megjithatë, ekziston ende një hapësirë për negociata dhe për një zgjidhje diplomatike. Grossi thekson se çdo marrëveshje e mundshme do të kërkojë fleksibilitet dhe besim reciprok. Ai nënvizon rëndësinë e rolit të AIEA-s si një ndërmjetëse e paanshme.
Në mes sfidave politike dhe teknike, mbetet thelbësore përgjegjësia për të garantuar paqen dhe stabilitetin.
A do të ketë negociata?
Mendoj se këtë fundjavë mund të ketë bisedime në Islamabad, në Pakistan
Nga cili pikë do të rifillojnë?
Imagjinoj se do të jenë më të gjera dhe nuk do të përqendrohen vetëm te çështja bërthamore, që ishte shkaku i konfliktit. Këtë herë në tryezë do të jenë edhe raketat, milicitë aleate të Republikës Islamike dhe garancitë e sigurisë për Iranin
Trump ka shkruar se iranianët kanë rënë dakord të mos pajisen me armë bërthamore.
Nuk kam marrë pjesë në atë bisedë. Por më duket se ekziston tashmë një mirëkuptim për çështjet që duhet të diskutohen
Në Gjenevë, a menduat se delegacionet ishin afër një marrëveshjeje?
Jo, përshtypja ime ishte se ende po diskutonin. Ministri i Jashtëm i Omanit bëri një punë të shkëlqyer ndërmjetësimi. Por, në nivel teknik, atë të enjte mbrëma nuk kishim arritur një marrëveshje. Ishte planifikuar një takim këtu në Vjenë.
Nëse një muaj më parë nuk kishte kushte për marrëveshje, çfarë shprese ka tani?
Ka një faktor të ri: tre javë luftë që kanë lënë gjurmë. Kanë shkaktuar shumë dëme dhe kanë goditur infrastrukturën ekonomike, energjetike dhe prodhuese të Iranit. Kjo do ta ndryshojë bisedën
Si?
Do të jetë më e kufizuar. Nuk shoh mundësi për të diskutuar ende për pasurimin, apo për marrëveshje të pjesshme. Shoh diçka më të qartë dhe më të prerë
A do të kenë amerikanët më shumë fuqi në tryezë?
Mund të imagjinojmë një skenar të tillë: ata do të kërkojnë zero pasurim
Por kjo është një vijë e kuqe për Iranin.
Për Iranin është e rëndësishme të mbrojë parimin e autonomisë bërthamore. Por një marrëveshje është e mundur. Mund të mendohet për një pezullim të përkohshëm. Ekzistojnë plane diplomatike alternative që lejojnë si një ndalim momental të pasurimit për shkak të mungesës së besimit dhe situatës politike e ushtarake, ashtu edhe rishikimin e kësaj çështjeje pas pesë ose dhjetë vitesh
A kanë shkaktuar bombardimet dëme serioze në objektet bërthamore iraniane?
Disa dëme, por asgjë vendimtare. Këtë herë objektivi nuk ishte bërthamor, siç ishte në luftën e mëparshme.
Pse, sipas jush?
Nuk është vlerësim ushtarak, por ndoshta fushata e vitit të kaluar ishte e mjaftueshme.
Cila është marrëveshja më e mirë dhe më e mundshme?
Paqja, para së gjithash. Në aspektin bërthamor, është e mundur një marrëveshje e përkohshme, edhe me kohëzgjatje të konsiderueshme, që do të garantonte stabilitet dhe parashikueshmëri. Por duhet një tryezë diplomatike: zgjidhja nuk mund të jetë ushtarake
Çfarë pranie ka AIEA në Iran?
Sot të gjithë teknikët janë larguar për shkak të luftës. Para bombardimeve vazhdonim inspektimet vetëm në vendet që nuk ishin goditur. Programi bërthamor iranian është i gjerë dhe ambicioz.
400 kilogramët e uraniumit të pasuruar në 60% pranë Isfahanit?
Po, por ka edhe në Natanz. Irani thotë se është për zhvillim energjetik, por 60% është nivel pothuajse ushtarak. Asnjë vend pa armë bërthamore nuk pasuron në këtë nivel
A mund të transferohet ky material?
Po, mund të zhvendoset në një vend tjetër ose të hollohet për ta ulur nivelin e pasurimit
Çfarë ka ndryshuar nga marrëveshja e Obamës?
Gjithçka. Irani ka zhvilluar programin në mënyrë mbresëlënëse: centrifuga moderne, impiante më të sofistikuara dhe kapacitete të reja. Fundi i marrëveshjes është, në një farë mase, arsyeja e këtyre konflikteve
A do të shkoni në Islamabad?
Nuk e dimë ende, por jemi të gatshëm. Agjencia është një ndërmjetëse e paanshme për paqen
Kur janë në të njëjtën tryezë Araghchi, Witkoff dhe Kushner, a ka tension?
Ka momente shumë të vështira, por edhe dialog. Është një sfidë psikologjike dhe politike e fortë. Por ekziston edhe përgjegjësia për paqen.
