Deklarata e presidentit serb, Aleksandar Vuçiç, për mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër ka shkaktuar reagime të forta në Kosovë, Shqipëri dhe ndërkombëtarisht.
Bashkimi Europian paralajmëroi se deklarata të tilla nuk ndihmojnë në normalizimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë. BE-ja theksoi se çdo veprim që lidhet me ndryshimin e mundshëm të rrjedhës së lumenjve duhet të shmanget.
Edhe SHBA-të reaguan, duke deklaruar se paqja dhe stabiliteti në Ballkanin Perëndimor mbeten prioritete dhe se normalizimi i marrëdhënieve Kosovë-Serbi është pjesë e rëndësishme e këtij procesi.
Ndryshimi i rrjedhës së Ibrit do të mund të ndikonte drejtpërdrejt në Liqenin e Ujmanit, i cili furnizohet kryesisht nga prurjet e këtij lumi. Ujmani është një burim i rëndësishëm për furnizimin me ujë, bujqësinë, industrinë dhe prodhimin e energjisë në Kosovë.
Profesori i hidraulikës Alban Kuriçi thotë për REL-in se një projekt i tillë është teknikisht i mundur, por do të kërkonte ndërtime të mëdha hidroteknike, investime të konsiderueshme dhe shumë kohë. Sipas tij, ndërprerja e furnizimit me ujë nuk do të ishte e menjëhershme, pasi rezervuari i Ujmanit ka kapacitet të konsiderueshëm. Megjithatë, një ulje e madhe dhe afatgjatë e prurjeve do të sillte pasoja serioze për furnizimin me ujë, energjinë, industrinë dhe bujqësinë.
Në Kosovë, deklaratat e Vuçiçit janë cilësuar si presion politik dhe kërcënim.
Autoritetet në Prishtinë kanë theksuar se burimet ujore nuk mund të përdoren si instrument presioni apo destabilizimi.
Ndërkohë, deklarata ka shkaktuar edhe përplasje mes zyrtarëve shqiptarë dhe serbë. Ministri i Jashtëm shqiptar, Ferit Hoxha, tha se uji nuk mund të përdoret si mjet ndëshkimi apo presioni. Ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriç, iu përgjigj duke deklaruar se Serbia do të vendosë vetë për menaxhimin e burimeve të saj natyrore.
Në debat u përfshi edhe kryeministri Edi Rama, i cili deklaratat nga Beogradi i cilësoi si “folklor politik”, duke theksuar se lumi Ibër do të vazhdojë të rrjedhë sipas gjeografisë dhe jo sipas politikës.
Ekspertët vlerësojnë se ideja për ndryshimin e rrjedhës së Ibrit nuk është e re. Ajo është përmendur edhe në të kaluarën, ndërsa një projekt për menaxhimin e përbashkët të Liqenit të Ujmanit u diskutua edhe pas Marrëveshjes së Washingtonit të vitit 2020.
Në vitin 2021, SHBA-të i dorëzuan Kosovës dhe Serbisë një studim për menaxhimin e përbashkët të Ujmanit, bazuar në modelin e marrëveshjes SHBA-Kanada për lumin Kolumbia. Megjithatë, ky propozim nuk është zbatuar deri më sot.
Për ekspertët, çështja e Ibrit dhe Ujmanit mbetet një problem me dimensione politike, teknike dhe strategjike, ndërsa një ndryshim real i rrjedhës së lumit do të kërkonte investime të mëdha dhe do të kishte pasoja të drejtpërdrejta për të dyja vendet.
