Lufta mes SHBA-së dhe Iranit ka zgjatur shumë më tepër nga sa pritej, por pavarësisht tronditjeve, tregu global i naftës ka treguar një qëndrueshmëri të jashtëzakonshme.
Çmimet e karburanteve janë rritur ndjeshëm, duke i kushtuar një familjeje mesatare amerikane afro 800 dollarë që nga fillimi i konfliktit. Megjithatë, çmimi i naftës bruto nuk ka arritur nivelet rekord që shumë analistë prisnin.
Çfarë po e pengon rritjen e mëtejshme të çmimit të naftës?
Sipas Natasha Kaneva, analiste kryesore e mallrave në JPMorgan, janë tre faktorë kryesorë që kanë ndihmuar në stabilizimin e tregut.
Së pari, kompanitë dhe shtetet kanë gjetur mënyra alternative për të transportuar naftën, duke shmangur ose kaluar përmes Ngushticës së Hormuzit. Arabia Saudite ka përdorur tubacionet për të devijuar miliona fuçi naftë në ditë drejt porteve më të sigurta. Ndërkohë, SHBA-ja, Venezuela, Brazili, Guajana dhe Kanadaja kanë rritur së bashku prodhimin me rreth 2 milionë fuçi në ditë.
“Fuçitë gjejnë një mënyrë për të rrjedhur”, tha Kaneva.
Së dyti, rezervat globale të naftës kanë rezultuar më të qëndrueshme nga sa pritej. Shumë vende kanë përdorur më pak nga rezervat e tyre strategjike, duke ruajtur një “jastëk” që mund të përdoret në rast të përkeqësimit të situatës.
Së treti, kërkesa globale për naftë ka rënë ndjeshëm gjatë luftës, me rreth 5 milionë fuçi në ditë. Konsumatorët kanë reduktuar udhëtimet, përdorimin e automjeteve me benzinë dhe kanë kaluar më shumë drejt transportit publik dhe automjeteve elektrike. Në të njëjtën kohë, puna nga shtëpia dhe rritja e eksporteve të automjeteve elektrike nga Kina kanë ndikuar më tej në uljen e kërkesës.
Këta faktorë kanë ndihmuar në kompensimin e rreth 13 milionë fuçive naftë në ditë që janë humbur për shkak të luftës. Sipas Kaneva, ky ekuilibër i ri mund të vazhdojë për një periudhë të gjatë, megjithëse me çmime disi më të larta.
Pse nafta mund të shtrenjtohet më tej?
Pavarësisht stabilitetit aktual, tregu global i naftës ka disa pika të dobëta. SHBA-ja dhe Kina janë mbështetur ndjeshëm në rezervat e tyre për të përballuar goditjen e konfliktit.
Një nga pikat më kritike ishte Cushing, në Oklahoma, një qendër kryesore e magazinimit të naftës në SHBA. Rezervat atje arritën në korrik një nivel minimal operacional, kur kompanitë përballen me vështirësi fizike për të pompuar naftën përmes tubacioneve drejt rafinerive. Megjithatë, rezervat janë rikuperuar gjatë javëve të fundit dhe janë larguar disi nga zona e rrezikut.
A mund të zgjasë gjatë lufta SHBA-Iran?
Disa analistë besojnë se tregu mund ta përballojë një konflikt të zgjatur, edhe nëse Ngushtica e Hormuzit nuk qëndron as plotësisht e hapur dhe as plotësisht e mbyllur.
Por ekziston edhe skenari më pesimist: rezervat mund të vazhdojnë të bien, rrugët alternative të furnizimit mund të ndërpriten dhe kërkesa të mos ulet mjaftueshëm për të kompensuar humbjet. Në një situatë të tillë, çmimet e energjisë mund të rriten ndjeshëm, duke shtuar presionin ekonomik mbi SHBA-në dhe duke e detyruar administratën Trump të kërkojë përfundimin e konfliktit.
Një drejtues i një banke të madhe i tha CNN-së se konflikti mund të shndërrohet në atë që ai e cilësoi si “një luftë e përjetshme”.
“Një luftë e përjetshme do t’i bënte të gjithë të ndiheshin nervozë, por pas një pike të caktuar e kupton se është thjesht normalja e re”, tha ai.
Sa gjatë mund ta përballojë tregu këtë “normalitet të ri”?
Kjo mbetet një nga pyetjet kryesore. Për momentin, tregu i naftës po arrin të ruajë ekuilibrin përmes prodhimit alternativ, rezervave dhe rënies së kërkesës. Por sa më gjatë të zgjasë lufta, aq më shumë këto mekanizma do të vihen në provë.
