Ne vijim po rendis nje sere masash qe sipas mendimit tim mund te kontribuojne per korrigjimin e menyres se qeverisjes dhe te administrimit te fondeve dhe te pasurive publike me synim kryesor frenimin e thellimit te saj dhe lehtesimin e ndikimit te krizes aktuale ekonmike. Kuptohet qe ketu nuk behet fjale per “shpikje dhe racionalizime” dhe aq me pak per “komisione” administrative te perkohshme si ai qe shpalli dy dite me pare KM Rama.
Nese synohet te qetesohen protestat, dmth “te levize gjithcka pa levizur asgje”, qeveria do te vazhdoje me Komisionin, ndersa qytetaret jo vetem do te vuajne pasojat e krizes ne zhvillim e siper, por edhe mund te marrin me shume pergjegjesi per rrugedaljet prej saj. Nese synohet te ndermerren politika, masa, reforma qe nxjerrin vendin nga keq-qeverisja, korrupsioni, kapja e shtetit dhe ndikimet oligarkike ku e ka futur zt. Rama dhe qeverisja e tij, lista e meposhtme mund te ndihmoje ne debatin per probleme ekonomike te dites dhe jo vetem…
Mirepres reagimet e kolegeve ekonomiste, jursit,e etj., apo te individeve me pervoje administrative dhe qeverisese per te diskutuar rreth ceshtjeve te listuara ne vijim.
1. Aspekte Makro-ekonomike dhe nder-institucionale: 1.1. Rishikim i buxhetit te vitit 2022 per te shkurtuar te gjitha shpenzimet operative te panevojshme te qeverise qendrore dhe vendore me synim rritjen e fondeve ne dispozicion per ndihmen ekonomike, fondin e pensioneve dhe sektorin e bujqesise.
1.2. Rishikim i te gjitha kontratave koncesionare/PPP me synim me synim rinegocimin nisur nga:
a) situata e krizes/emergjences (percaktimi se ne c’mase jane te domosdoshme dhe sherbim te zbutjes se efekteve te krizes)
b) Mundesia e anullimit te plote (per ato qe nuk kane filluar ende) duke aplikuar klauzolen e “force major”ne kontraten perkatese dhe ne mbrojtje te interesave publike,
c) Mundesia e shtrirjes ne kohe (per ato qe nuk perbejne ineres publik thelbesor, psh “check-up”, nese cmohet we dueht, mudn te behet edhe njehere ne pese vjet dhe jo cdo vit per te siguruar disa te dhena studimore qe nuk i merr parasysh asnje lloj vendim-marrjeje me interes publik).
1.3. Anullim i indeksimit te akcizes per te gjitha produktet
1.4. Mbikqyrje dhe raportim periodik nga Autoriteti i Konkurrences se te gjithe perqendrimeve ne treg si dhe transparence e plote e zinxhirit te vleres per te gjithe operatoret ekonomike sektoriale qe vitin e meparshem kane zoteruar mbi 25% te vleres ne sektorin perkates
1.5. Rishikim i te gjitha perjashtimeve fiskale qe nuk kane lidhje me prodhimin vendas dhe mbrojtjen e konsumatorit sic jane nafte pa akcize per jahtet e luksit, lehtesite ne taksen e infrastuktures (ndertimeve) te turizmit, lojerave te fatit, investimet strategjike, etj.
1.6. Rritje e kontrollit mbi inflacionin nga Banka e Shqiperise dhe marrja e masave anti-inflacioniste
1.7. Amendimi i kuadrit ligjor per percaktimin dhe perditesimin e pervitshem te minimumit jetik dhe mbi bazen e ketij treguesi rishikimi qysh kete vit i skemes se ndihmes ekonomike per personat me aftesi te kufizuar, te papunet perfitues nga skema e papunesise se perkohshme, pensionistet, etj.
1.8. Rikrijimi i Ministrise se Minierave dhe Energjitikes si nje dikaster udhëheqës i shtetit në administrimin e burimeve natyrore (minierat, burimet energjetike, naftën, etj., dhe ne mbikqyrjen dhe rregullimin e industrive nxjerrëse
2. Aspekte Sektoriale.
2.1. Energjitika
a) Shkrirja e menjehershme e Keshillave Mbikqyrese te shoqerive publike te sektorit energjitik, plotesimi i tyre me ekspertet me te mire te vendit dhe zevendesimi i drejtuesve te tyre
b) Pershirja e ERE ne reformimin e sherbimit te furnizimit te popullsise duke rivendosur fashen mbrojtese per te gjithe konsumatoret familjare, si dhe diferencimin e cmimit pertej kesaj fashe. Kjo me qellim qe te nxitet kursimi ne kete kategori (familajret).
c) Shtyrja ne kohe te pakten me dy vjet e zbatimit te Udhërrëfyesit për hapjen e Tregut dhe Rregullimin e Çmimit të Energjisë Elektrike.
d) Ne sektorin e karburanteve:
– Permes nje ligji te posacem, marrje e menjehershme nen administrimin e shtetit te rezerves se sigurise se naftes dhe te gazit
-Amendimi i menjehershem i kuadrit ligjor per te zgjatur nga 3 ne 4 muaj te gjendjes fizike ne naftes dhe gazit te lengshem si rezerve sigurie nen administrimin e shtetit.
– Krijimi i Fondit te Posacem te Energjitikes per t’u perdorur ne blerjen e perqendruara te te gjitha llojeve te energjise duke perfshire edhe karburantet dhe gazin e lengshem si mjet per te ruajtur/krijuar konkurrencen ne tregjet perkatese.
– Analize dhe mbikqyrje e rrepte e konkurrences ndermjet ofruesve me shumice dhe me pakice/importuesve te karburanteve dhe rritje e penaliteteve per cfaredo sjellje anti-konkurrence sic eshte fiksimi i cmimeve dhe ndarja e tregjeve.
– Rivendosje e mbikqyrjes se gjithe zinxhirit te vleres per te gjithe operatoret ekonomike sektoriale qe vitin e meparshem kane zoteruar mbi 25% te vleres.
2.2. Bujqesia
a) Rritje e menjehershme te paktne me dyfishin e shumes se p arashikuara ne buxhetin e 2022 te mbeshtetjes direkte ndaj ndaj fermereve duke marre si njesi reference prodhimin (bujqesor dhe ate blegtoral) si dhe siperfaqen e mbjelle dhe numrin e kafsheve te prodhimit.
a. Rritjen e penaliteteve ndaj femreve per token e pambjelle (djerre) si dhe vendosjen e kontrollit shteteror (limitimin) mbi proceduren, respektimin e kritereve per qarkullimin e kulturave bujqesore, afatet, cmimin per njesi te qeradhenies se tokes bujqesore.
b. Ndermarrja qysh kete vit e programit te posacem “MBILL” per dritherat e bukes me synim rritjen me te pakten 30% te siperfaqes se mbjelle brenda dy viteve. Ky program duhet te mbeshtetet me farera te zgjedhura te siguruara nga shteti dhe te kushtezohet me rritjen e siperfaqes se mbjelle me to ne fermat, bashkimet e fermereve, kooperativave, etj, pjesmarrese ne program.
c. Riroganizim dhe fuqizim i sherbimit keshillimor te fermereve dhe rrjetit te institucioneve te fareve dhe fidaneve te zgjedhur, kafsheve te races, mbrojtjes fito-sanitare, inspektorateve perkatese, etj.
d. Ndermarrja e programeve te posacme te mbeshtetjes per grumbullimin dhe perpunimin e produkteve bujqesore dhe blegtorale dhe furnizimin e tregut mbi kete baze.
e. Fuqizim i sherbimit keshillimor te fermereve, perdorimi gjeresisht i mas-medias per promovimin e prodhimit vendas dhe edukimin e fermereve dhe te konsumatoreve.
f. Analize dhe mbikqyrje e rrepte e konkurrences ndermjet ofruesve/importuesve te inputeve bujqesore dhe rritje e penaliteteve per cfaredo sjellje anti-konkurrence sic eshte fiksimi i cmimeve dhe ndarja e tregjeve.
g. Rivendosje e mbikqyrjes se gjithe zinxhirit te vleres per te gjithe operatoret ekonomike sektoriale qe vitin e kaluar kane zoteruar mbi 25% te vleres.
2.3. Infastruktura
a) Rishikimi i programit te investimeve me synim pershtatjen e ketij me nevojat immediate dhe prioritare te prodhimit bujqesor dhe agro-perpunimit vendas dhe infrastrukturen ne mbeshtetje te ketij prodhimi.
b) Shtyrja ne kohe e disa veprave publike te llojit PPP ne infrastrukturen e turizmit (qe jane ne proces negocimi ose nuk kane filluar ende), por edhe rinegocimi dhe anullim per cdo veper tjeter ne te cilen nuk kane filluar punimet, ndertimi i se ciles kerkon me shume se tre vjet.
c) Rishikimi i planit te investimeve te sherbimeve publike ne sektorin energjitik me synim fuqizimin e ketij sektori, zvogelimin e humbjeve dhe rritjen e eficiences se tij.
