E vendosur në majë të shkëmbinjve të thellë të Santorinit është një industri turistike me famë botërore me vlerë miliona. Por poshtë është rreziku i një shpërthimi të plotfuqishëm.
Një shpërthim i madh i lashtë krijoi ishullin ëndërrimtar grek, duke lënë një krater të madh. Tani shkencëtarët po hetojnë për herë të parë se sa i madh mund të jetë rreziku i ardhshëm.
Vetëm disa javë më parë, gati gjysma e 11,000 banorëve të Santorinit u larguan për siguri kur ishulli u godit nga një seri tërmetesh.
Ishte një kujtesë e ashpër se nën fshatrat e bardha idilike të mbushura me restorante, vreshta në tokë të pasur vullkanike, dy pllaka tektonike bluajnë koren e Tokës.
Prof Isobel Yeo, një eksperte për vullkanet nën det shumë të rrezikshëm, po udhëheq misionin. Rreth dy të tretat e vullkaneve të botës janë nën ujë, por ato vështirë se monitorohen.
“Është pak si ‘jashtë syve, jashtë mendjes’ për sa i përket të kuptuarit të rrezikut të tyre, krahasuar me ato më të famshëm si Vezuvi,” thotë ajo.
Ky studim do t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë se çfarë lloj trazirash sizmike mund të tregojnë se një shpërthim vullkanik është i afërt.
Shpërthimi i fundit i Santorinit ishte në vitin 1950, por deri në vitin 2012 pati një “periudhë trazirash”, thotë Isobel. Magma u derdh në dhomat e vullkaneve dhe ishujt “u frynë”. “Vullkanet nënujore janë të afta për shpërthime vërtet të mëdha, vërtet shkatërruese,” thotë ajo.
Shpërthimi i Hunga Tunga në vitin 2022 në Paqësor prodhoi shpërthimin më të madh nënujor të regjistruar ndonjëherë dhe krijoi një cunami në Atlantik me valë goditjeje të ndjera deri në Mbretërinë e Bashkuar. Disa ishuj në Tonga, pranë vullkanit, ishin aq të shkatërruar sa njerëzit e tyre nuk u kthyen më kurrë.
“Ne dimë më shumë për sipërfaqen e disa planetëve sesa për atë që është atje poshtë,” thotë Isobel për vullkanin nënujor të Santorinit.
Deri më tani, askush nuk ka qenë në gjendje të kuptojë nëse një vullkan bëhet pak apo shumë shpërthyes kur uji i detit në këto shfryrje përzihet me magmën.
“Ne po përpiqemi të hartojmë sistemin hidrotermal,” shpjegon Isobel. “Nuk është si të bësh një hartë në tokë. Ne duhet të shikojmë brenda tokës,” thotë ajo. Anija Discovery po heton po lundron edhe për në Kolombo, vullkani tjetër i madh në këtë zonë, rreth 7 km në veri-lindje të ishullit.
Dy vullkanet nuk pritet të shpërthejnë menjëherë, por është vetëm çështje kohe. Ekspedita do të krijojë grupe të dhënash dhe harta gjeorreziku për Agjencinë e Mbrojtjes Civile të Greqisë, shpjegon Prof Paraskevi Nomikou, një anëtar i grupit të emergjencave qeveritare.
“Ky hulumtim është shumë i rëndësishëm sepse do të informojë njerëzit vendas se sa aktivë janë vullkanet dhe do të hartojë zonën që do të ndalohet të hyjë gjatë një shpërthimi,” thotë ajo. Ai do të zbulojë po ashtu se cilat pjesë të fundit të detit të Santorinit janë më të rrezikshmet.
“Ne po bëjmë shkencë për njerëzit, jo shkencë për shkencëtarët. Ne jemi këtu për t’i bërë njerëzit të ndihen të sigurt”, thotë Paraskevi.
