Tregu shqiptar dominohet nga profesione që kërkojnë aftësi të nivelit të mesëm, një strukturë e lidhur me peshën e shërbimeve, industrisë përpunuese, ndërtimit dhe bujqësisë.
Sipas një analize që ka bërë Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) në vitin 2024 rreth 74% e të punësuarve në Shqipëri ishin të angazhuar në profesione me nivel aftësish të mesme. Vetëm 26% e punësimit përfshin kategori të tjera profesionesh me nivele të ndryshme kualifikimi.
Dominimi i profesioneve me aftësi të mesme lidhet me strukturën e ekonomisë shqiptare, ku një pjesë e madhe e vendeve të punës krijohen në sektorë që kërkojnë pak aftësi sesa arsimim të specializuar të nivelit të lartë.
Shërbimet, tregtia, ndërtimi dhe industria përpunuese janë ndër sektorët që kanë një peshë të rëndësishme në punësim dhe që tradicionalisht mbështeten te punonjës me aftësi të ndërmjetme, si operatorë, teknikë, punonjës shërbimi dhe profesionistë të zanateve të ndryshme.
Një tjetër faktor është zhvillimi i kufizuar i sektorëve me vlerë të lartë të shtuar, ku kërkohen më shumë profesionistë me kualifikime të avancuara, si teknologjia, kërkimi, inxhinieria e specializuar apo shërbimet profesionale. Shqipëria e ka shumë të kufizuar kërkimin shkencor pasi ka një industri që mbështetet kryesisht të krahu i lirë i punës dhe të pambështetur në novacion dhe teknologji.
Kjo strukturë ekonomisë reflekton edhe ndryshimet në kërkesën e bizneseve për fuqi punëtore. Ndërsa kompanitë raportojnë shpesh vështirësi për të gjetur punonjës me aftësi specifike tregu ende ka një ofertë të madhe për punë që kërkojnë formim të ulët dhe pak përvojë.
Sipas ILO-s, rritja e produktivitetit dhe përshtatja e fuqisë punëtore me nevojat e ekonomisë lidhen me forcimin e arsimit profesional, trajnimeve të vazhdueshme dhe zhvillimin e aftësive të reja që kërkohen nga transformimi i tregut të punës.
Gjithashtu sipas të dhënave të brendshme të administruara nga Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Punëve (AKPA), gjatë periudhës janar-dhjetor 2025 janë shpallur gjithsej pozicione 68,860 lira në Zyrat e Punës, duke shënuar rritje prej 12% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më pare.
Në aspektin e kategorive profesionale, të dhënat tregojnë se tregu ka pasur nevojën më të madhe për profesionet elementare, të cilat kërkohen në 29.9% të rasteve. Kjo kategori pasohet nga zanatçinjtë dhe profesionet e lidhura me to që zënë 23.7%, punonjësit e shitjeve dhe shërbimeve me 15.9%, dhe punonjësit në industri me 10.5%.
Për sa i përket profesioneve që kërkojnë nivele më të larta kualifikimi dhe aftësi të specializuara, të dhënat e administruara nga AKPA për vitin 2025 tregojnë një kërkesë më modeste në krahasim me profesionet elementare.
Këto pozicione kërkojnë shpesh arsimim akademik ose trajnime teknike specifike, dhe pesha e tyre në tregun e punës gjatë kësaj periudhe ishte si më poshtë: Pash kategoria “Specialistët me arsim të lartë” përfaqëson vetëm 6.4% të vendeve të lira të shpallura, duke kërkuar individë me formim universitar për role që zakonisht lidhen me analiza, menaxhim projektesh apo detyra të specializuara teknike./Monitor
