Viti 1960 do të shënonte një kthesë epokale në procesin e ndëshkimit të krimeve kundër njerëzimit. Më 11 maj 1960, në një operacion që kombinoi durimin hetimor, mjeshtërinë e kamuflimit dhe guximin operacional, agjentët e Mossad-it izraelit arritën të kapnin në Argjentinë një nga arkitektët kryesorë të Holokaustit: Adolf Eichmann.
Gjurmimi i “vrasësit pas tavolinës”
Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Eichmann, i njohur si njeriu që organizoi logjistikën e deportimeve masive drejt kampeve të vdekjes, arriti t’i shpëtonte procesit të Nurembergut. Ai u vendos në Argjentinë në vitin 1950, nën emrin e rremë Ricardo Klement, duke bërë një jetë modeste si punëtor në një fabrikë të Mercedes-Benz.
Ishte informacioni i një emigranti gjerman me origjinë hebreje, vajza e të cilit kishte nisur të shoqërohej me djalin e Eichmann-it, ai që vuri në lëvizje shërbimet sekrete. Pas verifikimeve të imta, u konfirmua se “Klement” ishte në fakt oficeri i lartë i SS-ve.
Kapja dhe operacioni sekret
Më 11 maj 1960, një ekip i përbërë nga agjentë të Mossad-it dhe Shin Bet-it, i drejtuar nga Isser Harel, priti Eichmann-in pranë banesës së tij në rrugën “Garibaldi”. Ai u rrëmbye në mes të rrugës dhe u mbajt i fshehur për nëntë ditë në një shtëpi të sigurt, përpara se të dërgohej në Izrael.
Për t’i shpëtuar kontrolleve doganore argjentinase, Eichmann u drogua dhe u vesh me uniformën e një stjuardi të kompanisë ajrore “El Al”, duke u paraqitur si një anëtar ekuipazhi i sëmurë. Ky mbetet deri më sot një nga operacionet më të guximshme të nxjerrjes së një subjekti nga një shtet i huaj pa lejen e autoriteteve vendase.
“Operacioni Final”, drejtësia përmes ekranit të madh
Ky moment historik u risoll në vëmendjen e publikut mbarëbotëror përmes filmit “Operation Finale” (2018), me regji të Chris Weitz. Filmi fokusohet në lojën psikologjike mes agjentit të Mossad-it, Peter Malkin (interpretuar nga Oscar Isaac) dhe Adolf Eichmann-it (interpretuar nga fituesi i Oscar, Ben Kingsley).
Filmi “Operacioni Final” nuk është thjesht një thriller spiunazhi; ai tenton të eksplorojë “banalitetin e së keqes”. Lidhja e filmit me realitetin historik është mjaft e ngushtë në disa pika. Filmi pasqyron saktë frikën e agjentëve se mos Eichmann-i kryente vetëvrasje apo identiteti i tij zbulohej nga komuniteti nazist në Argjentinë.
Marrëdhënia Malkin-Eichmann. Skenat e dialogut mes tyre bazohen në kujtimet e vetë Peter Malkin-it, i cili shkelte rregullat duke biseduar me të burgosurin për të kuptuar mendjen e një njeriu që kishte dërguar miliona drejt vdekjes pa ndjerë asnjë faj.
Filmi nxjerr në pah pyetjen e madhe: A duhet vrarë një kriminel i tillë në vend, apo duhet dërguar para një gjykate për t’i treguar botës dëshmitë e tmerrit?
Adolf Eichmann u gjykua në Jerusalem në vitin 1961, në një proces që u transmetua në të gjithë botën. Ai u shpall fajtor për krime kundër njerëzimit dhe u ekzekutua me varje në vitin 1962—i vetmi rast i dënimit me vdekje i zbatuar nga gjykatat civile në historinë e Izraelit.
