Në një analizë të fundit, botuar në faqen e tij – https://www.attali.com/en/– Zhak Attali, intelektuali i shquar francez, ashtu si edhe në analiza të tjera të tij, ngre alarmin se zjarret që po djegin Francën, por edhe Europën, janë një metaforë pas së cilës fshihet shkatërrimi që i kemi bërë natyrës, degradimi i demokracisë dhe egoizmi i shfrenuar për të shkatërruar natyrën në emër të industrisë së betonit. Sipas tij, ne nuk po përfillim të shkuarën, po shkatërrojmë të tashmen dhe po hedhim në erë të ardhmen.. Jemi ende në kohë, thotë ai, që të shpëtojmë planetin dhe që të mos vijë dita kur zjarret do të djegin edhe qytetet. Veçanërisht pas protestave të fillimit, atyre që vunë alarmin për ruajtjen e zonave të mbrojtura, ky shkrim merr një vlerë të posaçme edhe për ne, shqiptarët.
Franca po digjet—dhe jo vetëm pyjet e saj: Një paralajmërim i fundit.
Nga Zhak Attali
Zjarret e tmerrshme që aktualisht po shkatërrojnë botën – dhe Francën në veçanti – janë një manifestim i mungesës së respektit të brezit të sotëm për të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen. Për të kaluarën, sepse këto zjarre janë rezultat i ndërhyrjes së tepërt njerëzore në natyrë dhe shkatërrimit të barrierave natyrore që dikur pengonin përhapjen e flakëve; për të tashmen, sepse ato përkeqësohen nga ngrohja globale e shkaktuar nga rritja e përditshme e emetimeve të gazrave serrë; dhe për të ardhmen, sepse uji po bëhet gjithnjë e më i rrallë dhe sepse brezi i sotëm, përmes veprimeve të tij, po rrezikon ta kthejë planetin në një ferr për të gjitha format e ardhshme të jetës. Së fundmi, zjarrvënësit – qofshin ata që veprojnë nga çmenduria, keqdashja, mungesa e respektit apo pakujdesia – bëjnë pjesën tjetër të tragjedisë.
Përballë kësaj, çfarë mund të bëjmë? Zjarrfikës heronj – si profesionistë ashtu edhe vullnetarë – me burime të pamjaftueshme, luftojnë përbindëshat e zjarrtë; njerëz anonimë mbushin boshllëqet. Në Francë, qeveria, ende e fortë, koordinon përpjekjet dhe, me forcën e saj policore demokratike, parandalon aktet e vandalizmit dhe ndalon përhapjen e panikut. Më në fund, Evropa, e thirrur për ndihmë, siguron disa nga burimet që mungojnë.
Dhe pastaj çfarë? Pasi zjarret të vihen nën kontroll, do t’i harrojmë; do t’i lëmë mënjanë imazhet tmerruese të kuajve të tromaksur që galopojnë nëpër rrugët e shkreta të qyteteve të evakuuara, të zjarrfikësve të bllokuar në automjetet e tyre. Nuk do të reflektojmë mbi shkaqet; do t’ia hedhim fajin fatit të keq; nuk do të bëjmë asgjë për të parandaluar që kjo të mos ndodhë përsëri. Do t’i shpërfillim ata që thonë: “Ne jua thamë”; nuk do ta mbrojmë biodiversitetin ose burimet e ujit; nuk do ta zvogëlojmë zhvillimin e tokës, as nuk do të ndryshojmë llojet e bimëve që rritim; nuk do të restaurojmë ligatinat; nuk do ta kursejmë ujin; nuk do të zvogëlojmë emetimet e gazrave serrë; nuk do të shpallim gjendje të jashtëzakonshme për të përshpejtuar mbrojtjen nga zjarri të ndërtesave. Nuk do t’i sigurojmë mbrojtjes civile burime më të konsiderueshme.
Dhe kur të ndodhë përsëri – edhe nëse zjarrfikësit janë më me përvojë dhe procedurat janë më të rafinuara – zjarret do të jenë shumë më të rënda; qytetet nuk do të kursehen; flakët do të vrasin jo vetëm kafshët e tronditura ose zjarrfikësit e bllokuar në krye të detyrës, por edhe njerëz të panumërt, të zënë në befasi në shtëpitë e tyre ose të bllokuar në trafik gjatë një evakuimi të vonuar. Në qytetet e shkreta, aktet e vandalizmit dhe plaçkitjes do të shumëfishohen. Diku tjetër, njerëzit do të zihen për ujë dhe ushqim. Përballë kësaj, ne do të përfundojmë duke i besuar ushtrisë të gjitha kompetencat për të ruajtur rendin – ashtu siç kemi filluar të bëjmë së fundmi – duke harruar demokracinë.
A është ky një ekzagjerim? A është ky një vizion shumë i zymtë për të ardhmen? Jo, kjo është pikërisht dinamika aktuale – një dinamikë që mund të ishte parashikuar që kur filloi gjithçka, më shumë se tridhjetë vjet më parë.
Për më tepër, këto zjarre janë thjesht një metaforë për një fenomen shumë më të gjerë: Po, bota – dhe Franca në veçanti – po digjet nga shumë zjarre të tjera. Sepse flakët nuk janë mjeti i vetëm për të shkatërruar një shoqëri.
Për të folur vetëm për Francën, ky vend konsumohet nga borxhi publik – në fillim zvarritës, pastaj përvëlues, pastaj shpërthyes – i nxitur nga qeveritë e shpërdoruara – domethënë, zjarrvënësit – qoftë nga neglizhenca, pakujdesia apo dëshira piromane. Ai konsumohet gjithashtu nga një islamizëm që fshihet gjithnjë e më pak; nga një antisemitizëm gjithnjë e më i shfrenuar, ksenofobi e paturpshme dhe një refuzim i hapur i çdo solidariteti evropian në të ardhmen. Ai gjithashtu digjet nga mungesa e respektit për të kaluarën, e cila çon në shkatërrimin e biodiversitetit në emër të zgjerimit urban. Dhe në përgjithësi, ai nxitet nga mungesa e respektit nga ana e secilit individ për të gjithë të tjerët – një mungesë që çon në hedhjen e mbeturinave kudo që të dojë, në përhapjen dhe konsumimin e produkteve që janë toksike për veten dhe të tjerët, në shpërfilljen e çdo ligji për kënaqësinë e vet dhe në pranimin e tiranisë së “çdo njeri për veten e tij”.
Përballë kësaj, ashtu si gjatë zjarreve, ka njerëz (mjekë, mësues, oficerë policie, administratorë publikë) që bëjnë punën e tyre me sa më shumë që të jetë e mundur; ka qytetarë që kompensojnë mosveprimin dhe mungesën e respektit ndaj të tjerëve; dhe të tjerë që ofrojnë vullnetarisht kur buxhetet nuk janë të mjaftueshme; së fundmi, është Evropa, e cila ndihmon në mbushjen e boshllëqeve duke financuar borxhin publik, duke mbuluar një pjesë të buxheteve bujqësore dhe të mbrojtjes, dhe e cila, përmes kuadrit të saj ligjor, mbështet parimet themelore të demokracisë.
Megjithatë: nëse nuk i marrim seriozisht të gjitha këto forma të tjera të “zjarreve”, nëse nuk i zvogëlojmë në mënyrë drastike zonat e ndezshme, nëse nuk e vëmë nën kontroll borxhin publik, nëse nuk imponojmë sekularizëm pa kompromis sa më shpejt të jetë e mundur dhe nëse nuk shohim të lindë një projekt pozitiv kombëtar, së shpejti do të jenë qytetet që do të shkatërrohen nga trazirat e një të riu rebel; i gjithë vendi do të zhytet në dhunë. Represioni do të mbizotërojë. Policia do t’ia dorëzojë pushtetin ushtrisë, jo vetëm për të menaxhuar zjarret, por edhe për të ruajtur rendin. Demokracia do të jetë një viktimë anësore e të gjitha këtyre zjarreve.
Ka ende kohë. Por jo për shumë …
Përgatiti ILIR YZEIRI
