Zgjedhjet parlamentare të Hungarisë, të planifikuara për më 12 prill, pritet të kenë pasoja të thella jo vetëm për vendin, por për të gjithë Bashkimin Evropian. Kryeministri nacionalist, Viktor Orbán, udhëheqësi më jetëgjatë i bllokut me 16 vite në pushtet, po përballet me rënie në sondazhe përballë rivalit të tij, Péter Magyar. Për shumë zyrtarë në Bruksel, një humbje e mundshme e Orbán shihet si një lehtësim dhe një mundësi për të zhbllokuar vendimmarrjen e BE-së, e cila është penguar vazhdimisht nga vetot e tij.
Rivali Magyar ka premtuar se, nëse zgjidhet, do të riparojë marrëdhëniet e dëmtuara të Hungarisë me Bashkimin Evropian, një premtim që vjen në një kohë kur blloku përballet me sfida të paprecedentë, nga konfliktet në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, te sabotimet ruse dhe pasiguritë e reja transatlantike.
Taktika e vetos dhe përplasja me Brukselin
Orbán e ka përdorur të drejtën e vetos – dhe një kuptim të thellë të mekanizmave të shpërndarjes së fondeve – për të nxjerrë lëshime nga BE-ja. Ndonëse Hungaria ishte një nga përfituesit më të mëdhenj të fondeve evropiane nga viti 2014 deri në 2022, kryeministri hungarez ka krahasuar shpesh Brukselin me Bashkimin Sovjetik, duke i rezistuar vazhdimisht thirrjeve për të ndalur prapambetjen demokratike.
Pika e vlimit u arrit muajin e kaluar, kur Orbán theu një marrëveshje duke bllokuar dhënien e një kredie prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën. Kjo solli një reagim të ashpër nga Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, i cili deklaroi me tone të prera:
“Askush nuk mund t’i shantazhojë institucionet e Bashkimit Evropian.”
Sipas analistëve, qasja e kryeministrit hungarez ka ekspozuar një dobësi thelbësore të Unionit. Dániel Hegedűs, nga Instituti për Politika Evropiane në Berlin, thekson se Orbán hyri në “klub”, lexoi rregullat, kuptoi si t’i manipulonte ato dhe filloi t’u bënte shantazh anëtarëve të tjerë.
Ekspozimi i “defektit të dizajnit” të BE-së
Nevoja për unanimitet në vendimmarrjet e rëndësishme po shihet gjithnjë e më shumë si pengesa kryesore e BE-së. Një raport i brendshëm i Parlamentit Evropian zbulon se Orbán ka përdorur veton shumë më tepër se çdo udhëheqës tjetër në historinë e bllokut. Për ligjvënësin gjerman Daniel Freund, ky është “defekti më i madh i projektimit në BE”.
Përballë kësaj situate, po diskutohen disa masa të mundshme për reformim:
Kufizimi i votës unanime- Kalimi i masave me një shumicë të thjeshtë të 27 udhëheqësve kombëtarë, duke anashkaluar bllokimet individuale.
Përdorimi i Nenit 7- Një masë ekstreme ligjore që mund t’i heqë Hungarisë të drejtën e votës. Megjithatë, kjo kërkon unanimitet nga anëtarët e tjerë, dhe kryeministri sllovak Robert Fico ka deklaruar tashmë se do të vendosë veton për ta mbrojtur Hungarinë.
Sanksione specifike- Komisioni Evropian mund të ashpërsojë qasjen duke hartuar masa ndëshkuese të dedikuara për shkeljet e rregullave të brendshme.
Presioni financiar dhe mësimet për zgjerimin
Në përgjigje të shkeljeve të standardeve të sundimit të ligjit dhe pavarësisë së gjyqësorit, BE filloi të ngrijë miliarda dollarë fonde për Budapestin që në vitin 2022. Aktualisht, Komisioni Evropian nuk ka miratuar ofertën e Hungarisë për të tërhequr rreth 16 miliardë euro nga një program për rritjen e aftësive mbrojtëse, edhe pse 18 vendeve të tjera iu janë miratuar planet. Nëse Orbán rizgjidhet, ky fond i bllokuar pritet të përdoret si mjet negocimi nga Brukseli.
Përvoja e trazuar me qeverinë Orbán ka ndryshuar rrënjësisht edhe qasjen e BE-së ndaj pranimit të anëtarëve të rinj. Teksa blloku vazhdon negociatat me vende si Moldavia, Mali i Zi dhe Ukraina, fokusi kryesor është te mekanizmat parandalues. Siç theksoi Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, duke reflektuar mbi zgjerimin e vitit 2004:
“Nëse vendet shkojnë prapa në themelet tona, siç janë demokracia dhe sundimi i ligjit, masat mbrojtëse duhet të jenë të ashpra. Asnjë kalë trojan.”
Teksa 12 prilli afron, sytë e të gjithë kontinentit janë drejtuar nga Budapesti, në pritje për të parë nëse kjo epokë përplasjesh me Brukselin do të mbyllet, apo nëse BE-ja do të duhet të vazhdojë betejën me sfidën e saj më të vështirë të brendshme.
