Presidenti i Brazilit, Luiz Inácio Lula da Silva, ka fituar një mandat të katërt historik, duke siguruar më shumë se 51% të votave në raundin e dytë të zgjedhjeve presidenciale. Rivali i tij, senatori Flávio Bolsonaro, aleat i presidentit amerikan Donald Trump, ka deklaruar se nuk do ta njohë rezultatin dhe do ta kundërshtojë atë në rrugë ligjore.
Lula, 80 vjeç, arriti të fitojë pavarësisht pakënaqësive të një pjese të votuesve për koston e jetesës, kriminalitetin dhe korrupsionin. Rezultati përbën një zhvillim të rëndësishëm për politikën në Amerikën Latine, ku vitet e fundit janë shënuar fitore të shumta të kandidatëve të djathtë dhe të qendrës së djathtë.
Flávio Bolsonaro, i cili mori rreth 4.4 milionë vota më pak se Lula, tha se do të kërkojë anulimin e zgjedhjeve. Ai e lidhi kundërshtimin e tij me vendimin e minutës së fundit për zgjatjen e orarit të votimit me dy orë.
“Është e pamundur ta njohim rezultatin e zgjedhjeve, duke pasur parasysh mënyrën se si u zhvilluan ngjarjet”, deklaroi Bolsonaro në Brasilia, duke shtuar se ekipi i tij do të ndërmarrë veprime ligjore.
Lula, nga ana tjetër, premtoi ndryshime në mënyrën e qeverisjes dhe një përfshirje më të madhe të qytetarëve në vendimmarrje. Pas shpalljes së fitores, mbështetësit e tij festuan në qytete të ndryshme, përfshirë Rio de Janeiron dhe Belo Horizonte.
Fitorja shënon një goditje për lëvizjen politike të familjes Bolsonaro. Flávio nuk arriti të bëhej president, ashtu si babai i tij, ish-presidenti Jair Bolsonaro, i cili humbi përballë Lulës në vitin 2022 dhe më pas u burgos për përpjekjet për të përmbysur rezultatin e atyre zgjedhjeve.
Një fitore e papritur pas raundit të parë
Në raundin e parë, Flávio Bolsonaro kishte marrë rreth 2.2 milionë vota më shumë se Lula. Asnjëri prej kandidatëve nuk arriti shumicën e nevojshme për të fituar drejtpërdrejt, duke e bërë të domosdoshëm raundin e dytë.
Rezultati i parë tregoi se Lula po përballej me vështirësi për të mobilizuar mbështetësit tradicionalë të së majtës. Pakënaqësitë për çmimet, sigurinë publike dhe korrupsionin kishin dobësuar pozitat e tij, ndërsa lëvizja e lidhur me Jair Bolsonaron ruante një mbështetje të konsiderueshme.
Zhvillimet në Brazil pasqyrojnë edhe një prirje më të gjerë në Amerikën Latine, ku disa zgjedhje të zhvilluara që nga prilli i vitit 2025 kanë sjellë në pushtet kandidatë të djathtë ose të qendrës së djathtë. Një sondazh i Datafolha-s, i publikuar në korrik, tregonte se 44% e brazilianëve anonin nga e djathta ose qendra e djathtë, ndërsa 39% nga e majta ose qendra e majtë. Megjithatë, Lula arriti të fitonte në raundin përfundimtar.
Zgjedhjet u zhvilluan mes polemikave për zgjatjen e orarit të votimit. Gjykatësi i Gjykatës së Lartë, Cristiano Zanin, miratoi kërkesën e fushatës së Lulës për shkak të problemeve me transportin e votuesve në disa shtete. Edhe fushata e Bolsonaros kishte kërkuar zgjatje në disa zona, duke përmendur vështirësitë e shkaktuara nga reshjet e dendura.
Vendimi u mor rreth orës 17:00 në Brasilia, kur shumë qendra votimi ishin mbyllur tashmë. Megjithatë, vetë zgjatja e orarit nuk përbën provë se rezultati është i pavlefshëm.
Kriminaliteti, ekonomia dhe ndryshimet në momentet e fundit
Siguria publike ishte një nga çështjet kryesore të fushatës. Sipas një sondazhi të Quaest/Pax të publikuar në shtator, 28% e brazilianëve e konsideronin dhunën problemin më të madh të vendit. Korrupsioni renditej i dyti me 22%, ndërsa ekonomia me 19%. Flávio Bolsonaro premtoi masa të ashpra kundër grupeve kriminale, përfshirë klasifikimin e organizatave të mëdha kriminale si terroriste, zgjerimin e burgjeve dhe uljen e moshës së përgjegjësisë penale.
Lula, nga ana tjetër, u përball me kritika se e majta nuk ishte mjaftueshëm e ashpër ndaj kriminalitetit. Një deklaratë e tij, ku fliste për përgjegjësinë e përdoruesve të drogës në problemin e trafikut, u përdor nga kundërshtarët për të vënë në dyshim qëndrimin e tij ndaj krimit. Më vonë, presidenti pranoi se ishte shprehur në mënyrë të papërshtatshme.
Ekonomia ishte një tjetër pikë e dobët e fushatës së Lulës. Megjithëse papunësia ishte e ulët dhe inflacioni po ngadalësohej, shumë familje vazhdonin të përballeshin me çmime të larta dhe vështirësi në përballimin e shpenzimeve të përditshme.
Gjatë dy mandateve të tij të para, Lula kishte përfituar nga rritja e çmimeve të lëndëve të para, e cila ndihmoi në uljen e varfërisë dhe zgjerimin e shtresës së mesme. Këtë herë, përfitimet ekonomike nuk u perceptuan njësoj nga të gjithë qytetarët. Megjithatë, një pjesë e konsiderueshme e votuesve vazhdoi ta mbështeste për shkak të programeve sociale dhe përmirësimeve të arritura gjatë qeverisjeve të tij të mëparshme.
Korrupsioni mbeti një tjetër çështje e debatueshme. Lula dhe Bolsonaro shkëmbyen akuza gjatë fushatës, ndërsa në debatet televizive u ngritën pretendime për lidhje me figura të përfshira në polemika financiare dhe politike. Dënimet e mëparshme të Lulës për korrupsion u anuluan në vitin 2021. Sipas analistëve, akuzat e vazhdueshme kanë shtuar lodhjen dhe mosbesimin e qytetarëve ndaj sistemit politik brazilian.
Gratë dhe feja: dy ndarje të rëndësishme
Gratë përbënin afro 53% të votuesve të regjistruar dhe u konsideruan një grup vendimtar për rezultatin e zgjedhjeve.
Sipas një sondazhi të Datafolha-s të 15 tetorit, Lula kryesonte te gratë me 49%, kundrejt 40% për Flávio Bolsonaron. Te burrat, situata ishte e kundërt: Bolsonaro kishte mbështetjen e 52%, ndërsa Lula të 40%. Analistët vërejnë se ndarja gjinore në politikën braziliane është thelluar që nga viti 2018, kur burrat u afruan më shumë me të djathtën, ndërsa gratë treguan mbështetje më të madhe për Partinë e Punëtorëve të Lulës.
Dhuna ndaj grave dhe vrasjet me bazë gjinore ishin gjithashtu pjesë e debatit elektoral. Brazili regjistroi 1,571 raste femicidi në vitin 2025, numri më i lartë që nga përfshirja e këtij krimi në legjislacion, në vitin 2015, sipas Forumit Brazilian për Sigurinë Publike. Ndërsa e djathta thekson zakonisht dënimet më të ashpra për autorët e dhunës, e majta vë më shumë theksin te mbrojtja e viktimave, strehimi dhe shërbimet e specializuara.
Një tjetër ndarje e rëndësishme lidhet me fenë. Komuniteti ungjillor, i cili po rritet në një vend tradicionalisht katolik, është bërë një grup me peshë për të djathtën. Sondazhet e Datafolha-s tregonin se Bolsonaro kishte mbështetjen e 62% të votuesve ungjillorë, kundrejt 29% për Lulën. Në mesin e katolikëve, Lula kryesonte me 52%, kundrejt 42% për rivalin e tij.
Përtej Brazilit
Fitorja e Lulës pritet të ndikojë edhe në marrëdhëniet ndërkombëtare të Brazilit, ekonomisë më të madhe të Amerikës Latine. Donald Trump kishte vlerësuar rezultatin e Flávio Bolsonaros në raundin e parë, por nuk e kishte mbështetur zyrtarisht si kandidat. Ndërkohë, tarifat amerikane ndaj produkteve braziliane dhe presioni i administratës Trump lidhur me çështjen gjyqësore të Jair Bolsonaros kishin shtuar tensionet mes Uashingtonit dhe qeverisë së Lulës.
Gjatë fushatës, Lula akuzoi familjen Bolsonaro se po afrohej me interesat amerikane në dëm të Brazilit. Flávio i hodhi poshtë këto akuza dhe kritikoi politikën e jashtme të presidentit. Një fitore e Bolsonaros mund ta kishte afruar Brazilin më shumë me Shtetet e Bashkuara, veçanërisht në fushën e sigurisë dhe luftës kundër krimit të organizuar.
Lula, përkundrazi, ka mbrojtur një politikë të jashtme më të pavarur, duke kërkuar marrëdhënie më të ngushta me vendet e Jugut Global dhe Kinën, partnerin më të madh tregtar të Brazilit. Ai gjithashtu ka kundërshtuar tarifat amerikane, duke i paraqitur qëndrimet e tij si mbrojtje të sovranitetit kombëtar.
Rezultati i ngushtë i zgjedhjeve mund të ndikojë edhe në stabilitetin e brendshëm të vendit. Përpjekjet e Jair Bolsonaros për të kundërshtuar humbjen e vitit 2022 u pasuan nga sulmet ndaj institucioneve shtetërore më 8 janar 2023. Ish-presidenti i ka mohuar shkeljet.
Lula nis kështu një mandat të katërt historik, por përballet me një vend të ndarë politikisht, një Kongres më konservator dhe një shumicë të ngushtë votuesish në anën e tij. Sfida kryesore do të jetë përmbushja e premtimeve për ekonominë dhe sigurinë, ndërsa përpiqet të ruajë mbështetjen e qytetarëve dhe të shmangë përshkallëzimin e tensioneve politike.
