Një zbulim i rëndësishëm arkeologjik në Greqinë veriore po hedh dritë mbi një prej kapitujve më të njohur të historisë së Maqedonisë së lashtë. Pranë qytetit antik të Miezës, afër Naoussës së sotme, arkeologët kanë nxjerrë në dritë një kompleks të madh shkollor që daton në shekullin IV para Krishtit.
Studiuesit mendojnë se bëhet fjalë për një kompleks të ndërtuar me urdhër të mbretit Filipi II i Maqedonisë, rreth vitit 343 p.e.s., për edukimin e djalit të tij, Aleksandrit, dhe të rinjve të familjeve më të shquara maqedonase.
Pikërisht në këtë vend besohet se filozofi i madh Aristotel i dha mësime të riut që më vonë do të njihej si Aleksandri i Madh.
Gërmimet arkeologjike, të nisura në vitin 2024 dhe të drejtuara nga arkeologia Angeliki Kottaridi, shtrihen në një sipërfaqe prej rreth 30 hektarësh.
Kompleksi ka përmasa dhe arkitekturë mbresëlënëse, ndërsa disa prej elementeve të tij ngjajnë me stilin e pallatit mbretëror maqedonas të Aigait, pranë Verginës së sotme, ku jetuan Filipi II dhe Aleksandri.
Ndërtesa ishte konceptuar si një gjimnaz i lashtësisë, një institucion ku edukimi i mendjes dhe kujdesi për trupin ishin të pandashëm.
Në kompleks janë zbuluar ambiente mësimore, përfshirë një sallë të madhe me banka prej guri, por edhe një stadium, një arenë sportive dhe një portik të gjatë të mbuluar, i njohur si stoá.
Por jeta e të rinjve nuk kufizohej vetëm te mësimet dhe aktivitetet fizike.
Arkeologët kanë zbuluar edhe hapësira të destinuara për jetën shoqërore dhe banketet e aristokracisë maqedonase.
Kompleksi përmbante dy salla të mëdha dhe luksoze banketesh, të dekoruara me dysheme mozaiku. Ato kishin platforma të ngritura ku mund të vendoseshin deri në 12 shtretër banketi, të njohur si kline.
Këto zbulime japin një pamje të rrallë të mënyrës së jetesës së elitës maqedonase dhe të formimit që merrnin të rinjtë e familjeve aristokratike.
Mes objekteve të zbuluara janë edhe katër stile, mjete të përdorura për të shkruar ose gdhendur tekste mbi pllaka dylli.
Gjithashtu janë gjetur monedha dhe fragmente qeramike. Deri tani, megjithatë, nuk është zbuluar ndonjë mbishkrim që të përmendë drejtpërdrejt emrat e Aristotelit apo Aleksandrit të Madh.
Megjithatë, studiuesit i lidhin zbulimet me shkollën e Aleksandrit për shkak të datimit të objekteve, përmasave të kompleksit, afërsisë me oborrin mbretëror maqedonas dhe përputhjes me vendndodhjen e përshkruar nga autorë të lashtë, mes tyre Plutarku.
Në vitin 342 p.e.s., Filipi II thirri Aristotelin për të edukuar djalin e tij, Aleksandrin. Filozofi ishte atëherë 39 vjeç dhe ishte tashmë i njohur për punën e tij në filozofi, retorikë dhe studime të natyrës.
Arsyeja pse Filipi zgjodhi pikërisht Aristotelin nuk është plotësisht e qartë.
Disa historianë mendojnë se filozofi iu rekomandua mbretit nga miqtë e tij. Të tjerë kanë ngritur hipoteza për motive politike, ndërsa një teori tjetër lidhet me miqësinë mes etërve të Filipit dhe Aristotelit.
Aleksandri ishte vetëm rreth 14 vjeç kur nisi mësimet me filozofin. Sipas Plutarkut, ai kishte një karakter të fortë dhe të pavarur, por mund të udhëhiqej nga arsyeja kur i drejtoheshin në mënyrën e duhur.
Një nga mënyrat me të cilat Aristoteli u përpoq të formonte karakterin e nxënësit të tij ishte përmes letërsisë greke.
Mësuesi zgjodhi “Iliadën” e Homerit si një nga tekstet kryesore për edukimin e Aleksandrit dhe i dhuroi atij një kopje.
Sipas traditës së transmetuar nga burimet antike, Aleksandri e mbajti këtë vepër me vete edhe gjatë fushatave të tij ushtarake.
Përmes historive të heronjve të lashtë grekë, Aristoteli synonte t’i mësonte princit një parim të rëndësishëm moral: të shmangte si frikacakërinë, ashtu edhe guximin e pamatur, duke ndjekur një kurajë të udhëhequr nga arsyeja.
Sipas Plutarkut, Aristoteli zhvillonte mësimet e tij gjatë shëtitjeve në shtigjet e mbuluara me hije pranë shenjtërores së nimfave në Mieza
Në këto mësime merrnin pjesë edhe të rinj të tjerë nga familjet më të rëndësishme maqedonase.
Aristoteli u mësoi atyre mbi vlerën, guximin dhe miqësinë, ndërsa Aleksandrit i përcolli edhe etjen për dije, kureshtjen për tokat e largëta, interesin për librat dhe mjekësinë.
Mbi të gjitha, sipas Plutarkut, ai i ngjalli “pasionin e zjarrtë për filozofinë”. Marrëdhënia mes Aristotelit dhe Aleksandrit nuk mbeti gjithmonë aq e afërt.
Kur Aleksandri mësoi se Aristoteli kishte bërë publike disa prej mësimeve të tij të veçanta, ai i shkroi filozofit duke shprehur pakënaqësinë e tij.
Në fillim, Aleksandri kishte thënë se e admironte Aristotelin pothuajse njësoj si të atin, duke e shprehur marrëdhënien me fjalët se babait i detyrohej për jetën, ndërsa mësuesit për një jetë që ia vlente të jetohej.
Me kalimin e kohës, megjithatë, marrëdhënia mes tyre u bë më e ftohtë, veçanërisht për çështjet politike.
Mësimi i Aristotelit zgjati rreth tre vjet. Më pas filozofi u largua dhe u kthye në Athinë.
Edhe pse Aristoteli pati një ndikim të rëndësishëm në formimin intelektual të Aleksandrit, mbetet e debatueshme se sa ndikim pati filozofi në vendimet politike dhe ushtarake të nxënësit të tij.
Aristoteli shkroi për Aleksandrin një dialog mbi kolonitë dhe besohet se i kushtoi edhe një vepër të titulluar “Mbi mbretërinë”.
Megjithatë, burimet historike nuk japin prova të qarta se mësimet e tij përcaktuan vendimet politike të Aleksandrit gjatë viteve të pushtimeve.
Zbulimet në Mieza, ndërkohë, ofrojnë një mundësi të rrallë për të kuptuar më mirë mjedisin ku u formua intelektualisht një nga figurat më të njohura të botës antike, Aleksandri i Madh.
