Shqipëria këtë të enjte ka kaluar draftin e qëndrimit të përbashkët të përkohshëm të Bashkimit Europian në grupin e punës së COELA-s në Bruksel.
Ndërkohë, nesër raporti i piketave të ndërmjetme, i njohur ndryshe si IBAR, pritet të kalojë në grupin e punës të ambasadorëve të 27 shteteve anëtare të BE-së në COREPER ndërsa miratimi i tij shihet si një hap i rëndësishëm që i hap rrugë avancimit të mëtejshëm të procesit të negociatave, përfshirë edhe fazën e nisjes së mbylljes së kapitujve të anëtarësimit.
Versioni i raportit, i 2 majit 2026, ka zhvilluar një analizë lidhur me funksionimin e institucioneve demokratike, reforma e Administratës Publike, gjyqësori, lufta kundër korrupsionit, lira e Shprehjes dhe Medias etj. Ky dokument ndër të tjera bën krahasim me raportin e 26 shkurtit 2026.
Në raport theksohet se dokumenti ofron një krahasim gjithëpërfshirës të dy versioneve të Qëndrimit të Përbashkët të Përkohshëm të BE-së mbi negociatat e pranimit të Shqipërisë në Grupin 1 (Bazat). Versioni i parë është Drafti i Komisionit i paraqitur. I dyti është propozimi i kompromisit i Presidencës, i cili përfaqëson tekstin e negociuar midis Shteteve Anëtare të BE-së.
Analiza identifikon 32 ndryshime thelbësore në 11 fusha tematike. Sipas dokumentit, raporti është më kritik ndaj qeverisë së Shqipërisë, më specifik në kërkesat e tij dhe më mbrojtës ndaj institucioneve dhe grupeve (SPAK, pakicat, gazetarët, qeverisja vendore) që BE-ja i konsideron nën presion.
Sipas raportit, SPAK u emërua dhe u mbrojt nga sulmet politike u karakterizuan si ‘të rritura dhe shqetësuese, përfshirë në nivele të larta’. Ndër të tjera thekohet se korrupsioni u përshkallëzua nga shqetësim ‘serioz’ në ‘thelbësor’. Rrjetet e patronazhit u emëruan për herë të parë si një problem i qeverisjes zgjedhore;
Në raport u trajtua ndërhyrja parlamentare në hetimet e vazhdueshme të SPAK, pajtueshmëria me Gjykatën Kushtetuese dhe standardet e imunitetit të Komisionit të Venecias, abuzimet me pronën të lidhura me zonat e pakicave dhe zonat bregdetare, integriteti i policisë dhe autonomia e qeverisjes vendore.
Pjesë nga raporti:
1. Struktura e Dokumentit. Drafti i Komisionit i shkurtit 2026 (f. 1-5) hapet me një seksion formal Hyrjeje (Seksioni I) që ofron vlerësimin e përgjithshëm të Komisionit për progresin e Shqipërisë në Kapitujt 23 dhe 24 dhe shpjegon bazën për pozicionin e projektit. Ky seksion Hyrjeje – i cili përfshinte një formulim gjerësisht pozitiv të përputhshmërisë së përgjithshme të Shqipërisë me standardet e përkohshme – mungon plotësisht nga teksti i Presidencës së majit 2026. Dokumenti i majit fillon direkt me Projektin e Qëndrimit të Përkohshëm të BE-së, duke eliminuar narrativën e progresit dhe duke u përqendruar ekskluzivisht në kërkesat e pazgjidhura. Ky ndryshim strukturor është në vetvete një deklaratë politike: versioni i majit ka më pak të bëjë me pranimin e asaj që është bërë dhe më shumë me specifikimin e asaj që mbetet e papranueshme.
2. Funksionimi i Institucioneve Demokratike (FDI)
Drafti i shkurtit (f. 7) bën thirrje në mënyrë të përgjithshme për zbatimin e rekomandimeve zgjedhore. Teksti i majit (f. 4) e thekson këtë në mënyrë të konsiderueshme duke e lidhur zbatimin me ‘zgjedhjet e ardhshme bashkiake’, duke krijuar presion të qartë politik kohor. Më domethënës, versioni i majit prezanton dy koncepte krejtësisht të reja që mungojnë në draftin e shkurtit: ai kërkon që Shqipëria të ‘sigurojë një fushë loje të barabartë për të gjithë kandidatët duke marrë masa për të parandaluar keqpërdorimin e burimeve shtetërore dhe levave institucionale, si dhe duke zvogëluar ndikimin e rrjeteve të patronazhit’. Termi ‘rrjete patronazhi’ është i ngarkuar politikisht dhe përfaqëson emërtimin e parë të qartë të BE-së për këtë problem strukturor në kuadrin e pranimit.
Lidhur me funksionin parlamentar, versioni i majit (f. 4-5) shton se harmonizimi legjislativ ‘kërkon një proces të plotë, me kohë të mjaftueshme për konsultime të konsiderueshme’ dhe se proceset e konsultimit duhet të jenë ‘më gjithëpërfshirëse’ si në nivel qendror ashtu edhe në atë lokal. Kjo përfaqëson një zhvendosje nga inkurajimi më i përgjithshëm i transparencës në draftin e shkurtit, në një kritikë specifike për mënyrën se si Shqipëria ka kryer proceset legjislative.
3. Reforma e Administratës Publike (PAR)
Tri shtesa dallojnë tekstin e majit nga drafti i shkurtit në këtë fushë. Së pari, versioni i majit (f. 5) vëren krijimin e ‘një Komiteti Parlamentar ndërpartiak të dedikuar për reformën territoriale’ – një entitet i ri politik që nuk u shfaq në draftin e shkurtit, duke sinjalizuar ndërgjegjësimin dhe interesin e BE-së për debatin e reformës territoriale në Shqipëri. Së dyti, dhe më e rëndësishmja, teksti i majit (f. 6) shton një kërkesë për të ‘mbrojtur ndarjen e përgjegjësive midis niveleve të qeverisjes qendrore dhe vendore, duke përfshirë autonominë e qeverisjes vendore’ – një referencë që pasqyron shqetësimet në lidhje me centralizimin dhe ekuilibrin kushtetues. Së treti, versioni i majit kërkon që reformat e ardhshme të PAR të kryhen përmes ‘dialogut gjithëpërfshirës me të gjithë palët e interesuara, siç është shoqëria civile dhe përfaqësuesit e pakicave kombëtare’ (f. 5) – duke shtuar pakicat kombëtare si palë të interesuara të qarta, një kërkesë që mungonte në tekstin e shkurtit.
4. Kapitulli 23: Gjyqësori
Teksti i majit (f. 7) hap seksionin e gjyqësorit duke i bërë thirrje Shqipërisë që të ‘konsolidojë zbatimin e reformave përmes Strategjisë së rishikuar të Drejtësisë 2024-2030’ – një dokument specifik politik që nuk shfaqet askund në draftin e shkurtit. Kjo krijon një pikë referimi konkrete kushtëzimi kundrejt së cilës mund të matet zbatimi.
Ndryshimi më i rëndësishëm politikisht në seksionin e gjyqësorit ka të bëjë me sulmet ndaj institucioneve të drejtësisë. Drafti i shkurtit (f. 10) ‘i kërkon Shqipërisë të adresojë në mënyrë efektive përpjekjet e zyrtarëve publikë ose politikanëve për të ushtruar ndikim të padrejtë në institucionet e drejtësisë dhe sulmet personale ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve’. Teksti i majit (f. 7) e transformon këtë në mënyrë thelbësore:
“BE-ja shpreh keqardhje dhe i kërkon Shqipërisë të adresojë në mënyrë efektive përpjekjet në rritje dhe shqetësuese të zyrtarëve publikë ose politikanëve, përfshirë në nivele të larta, për të ushtruar ndikim të padrejtë në institucionet e drejtësisë, duke përfshirë Strukturën e Specializuar për Antikorrupsionin dhe Krimin e Organizuar (SPAK), dhe sulmet personale ndaj gjyqtarëve dhe prokurorëve.”
Katër përshkallëzime janë të përfshira në këtë paragraf të vetëm: (i) shtohet ‘keqardhje’ – shprehja zyrtare e zhgënjimit të BE-së; (ii) ‘rritje dhe shqetësuese’ i paraqet sulmet si përkeqësim; (iii) ‘përfshirja në nivele të larta’ sinjalizon ndërgjegjësim për rangun politik të atyre që janë përfshirë; dhe (iv) SPAK emërohet në mënyrë të qartë si një objektiv që kërkon mbrojtje. Kjo është ndër gjuhët më të forta të prokurorisë në të gjithë dokumentin.
Për më tepër, versioni i majit (f. 7) shton një kërkesë që Shqipëria ‘të mbrojë dhe të ruajë ato standarde [të verifikimit] në një mënyrë të qëndrueshme’ – një përgjigje ndaj shqetësimeve në lidhje me prapambetjen pas verifikimit që nuk ka ekuivalent në draftin e shkurtit.
5. Kundër Korrupsionit
Katër ndryshime kryesore shfaqen në këtë seksion. Së pari, karakterizimi i korrupsionit përshkallëzohet nga ‘një fushë shqetësimi serioz’ (shkurt, f. 12) në ‘një fushë shqetësimi thelbësor’ (maj, f. 9). Në gjuhën diplomatike të BE-së, ky është një hap i rëndësishëm drejt sinjalizimit se progresi është një kusht për përparim të vazhdueshëm në procesin e pranimit.
Së dyti, teksti i majit (f. 9) shton njohje të qartë të arritjeve të SPAK-ut: ‘BE-ja mirëpret rezultatet e mira të arritura deri më tani nga SPAK dhe gjykatat e tij, përfshirë rastet e korrupsionit në nivel të lartë’. Ky lëvdatë specifike – që mungon në draftin e shkurtit – nuk është thjesht diplomatike: krijon një kontrast të qëllimshëm politik me kritikat për ndërhyrjen e qeverisë në punën e SPAK-ut.
Së treti, versioni i majit prezanton një kërkesë të re (f. 9) që deklaratat publike nga institucionet shtetërore, zyrtarët publikë dhe autoritetet publike në lidhje me hetimet në vazhdim që përfshijnë zyrtarë aktualë dhe ish-zyrtarë dhe anëtarë të parlamentit duhet të respektojnë prezumimin e pafajësisë dhe nuk duhet të ndërhyjnë në procedurat në vazhdim. Ky është një përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj rasteve të dokumentuara mirë të komenteve parlamentare dhe ekzekutive mbi rastet e SPAK-ut.
Së katërti, mbi amnistinë dhe programet vullnetare të pajtueshmërisë tatimore, drafti i shkurtit (f. 19) ‘përsërit rëndësinë’ e konsistencës me planet; teksti i majit (f. 10) ‘i kërkon’ Shqipërisë të sigurojë që ndryshimet e ardhshme të ligjit penal të jenë ‘plotësisht të favorshme për planin e vendit për të ulur vazhdimisht korrupsionin’ – një provë më e rreptë dhe me vizion.
6. Liria e Shprehjes dhe Medias
Teksti i majit forcon dispozitën anti-SLAPP duke shtuar ‘të shpejtë’ në thirrjen për ‘përputhje të plotë dhe të shpejtë me Direktivën e BE-së Anti-SLAPP’ (f. 11), dhe shton një kërkesë të re për të ndjekur rekomandimet e BE-së Anti-SLAPP. Më konkretisht, versioni i majit specifikon se zbatimi duhet të sigurohet ‘në veçanti nga pikat e kontaktit të caktuara brenda Policisë së Shtetit dhe brenda shërbimeve të prokurorisë’ – një mekanizëm specifik i llogaridhënies institucionale që nuk shfaqet në draftin e shkurtit (f. 14). Kjo krijon pronarë institucionalë të emëruar për detyrimet e sigurisë së gazetarëve.
7. E Drejta e Pronës
Teksti i majit prezanton tre shtesa thelbësore në seksionin e pronës. Së pari (f. 13), ai vëren ‘ndikimin joproporcional në zonat ku banon një numër i madh personash që i përkasin pakicave kombëtare, në zonat me vlerë të lartë ekonomike dhe në zonat bregdetare’ – një deklaratë që mungon plotësisht nga drafti i shkurtit që lidh në mënyrë të qartë dështimet e regjistrimit të pronës me padrejtësinë e pakicave dhe problemin e diskutuar gjerësisht të abuzimeve me pronën bregdetare.
Së dyti (f. 13), teksti i majit shton ‘demonstrimin e progresit të prekshëm gradual deri në tremujorin e dytë të vitit 2027’ si një afat të ri të përkohshëm për regjistrimin e parë të pronave, duke vendosur një moment monitorimi midis objektivave 2026 dhe 2028 të përmendur tashmë në draftin e shkurtit.
Së treti (f. 14), versioni i majit shton se shpronësimet ‘në emër të interesit publik shoqërohen me kompensime të drejta për pronarët e ligjshëm’ dhe bën thirrje për një proces të qartë klasifikimi për pronat për të parandaluar klasifikimin e gabuar. Këto shtesa adresojnë drejtpërdrejt shqetësimet e vazhdueshme në lidhje me abuzimin me shpronësimin në zonat me vlerë të lartë dhe bregdetare.
8. Pakicat Kombëtare
Dy shtesa në tekstin e majit janë politikisht të rëndësishme. Së pari (f. 14), versioni i majit kërkon që “qasja në arsimin në gjuhën e pakicave duhet të garantohet pa parakushte shtesë ose interpretime tepër të rrepta të pragut të popullsisë”. Kjo trajton një mosmarrëveshje specifike dhe të vazhdueshme në lidhje me praktikat administrative që në fakt kufizojnë mësimdhënien në gjuhën e pakicave. Së dyti (f. 14), teksti i majit i bën thirrje Shqipërisë të “respektojë kuadrin legjislativ, si dhe legjislacionin dytësor në lidhje me çdo reformë zgjedhore dhe administrative” – një paralajmërim se ndryshimet e planifikuara zgjedhore nuk duhet të ndikojnë negativisht në të drejtat e pakicave, duke reflektuar ndërgjegjësimin e BE-së për propozimet specifike të reformave në diskutim.
9. Kapitulli 24: Drejtësia, Liria dhe Siguria
Teksti i majit forcon ndjeshëm kërkesat për integritetin e policisë. Drafti i shkurtit (f. 18) vëren se “nevojiten përpjekje të mëtejshme për të adresuar çështjet e integritetit brenda policisë”. Versioni i majit (f. 15) e zëvendëson këtë me një kërkesë për “hapa vendimtarë dhe të qëndrueshëm”, duke specifikuar “hetime të vazhdueshme dhe të plota nga Agjencia e Mbikëqyrjes së Policisë, për të adresuar numrin e lartë të rotacioneve dhe për të siguruar emërime, transferime dhe promovime të bazuara në meritë dhe transparente brenda policisë”. Ky transformim nga një thirrje e përgjithshme në një axhendë specifike reformash institucionale pasqyron ndërgjegjësimin e BE-së për problemet e veçanta të qeverisjes së policisë.
Lidhur me çështjen e FATF-së, drafti i shkurtit ‘përsërit rëndësinë’ e sigurimit që ndryshimet e ardhshme të ligjit penal të jenë në përputhje me planet e Shqipërisë; teksti i majit (f. 16) ‘i kërkon’ Shqipërisë ta sigurojë këtë dhe shton kërkesën që ndryshime të tilla ‘të çojnë përpara luftën kundër krimit të organizuar’ – një standard më i lartë dhe më specifik.
10. Kriteret Ekonomike
Seksioni ekonomik i draftit të shkurtit (f. 25) identifikon ‘sigurinë e dobët ligjore, një nivel të lartë të aktivitetit ekonomik informal’ si probleme të vazhdueshme. Versioni i majit (f. 22) ofron një numërim më të detajuar dhe kritik, duke përmendur konkretisht ‘vështirësitë me zbatimin e ligjit të kontratave, të të drejtave të pronësisë… mangësitë në transparencën dhe llogaridhënien e ndërmarrjeve shtetërore’ si kufizime të vazhdueshme në funksionimin e ekonomisë së tregut.
Më e rëndësishmja, teksti i majit prezanton një paragraf krejtësisht të ri (f. 22) duke vënë në dukje se ‘Shqipëria gjithashtu duhet të trajtojë shqetësimet që ende ekzistojnë në sektorët e pasurive të paluajtshme dhe industrisë së ndërtimit për shkak të korrupsionit, titujve të paplotë të të drejtave të pronësisë, dobësive në kuadrin ligjor dhe transaksioneve jo-financiare’. Kjo kritikë specifike për sektorin, pa asnjë ekuivalent në draftin e shkurtit, lidh sektorët e ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme drejtpërdrejt me korrupsionin dhe informalitetin.
