*Fjalimi i Sokol Sadushit, Kryetari i Gjykatës së Lartë në takimin e përbashkët KLGJ-KLP
Të nderuar kryetarë të Këshillave,
Të nderuar përfaqësues të institucioneve të drejtësisë,
Të nderuar kolegë,
Dëshiroj së pari të vlerësoj zhvillimin e kësaj mbledhjeje tëpërbashkët ndërmjet Këshillit të Lartë Gjyqësor dhe Këshillit tëLartë të Prokurorisë. Tema e zgjedhur prek një nga çështjet mëtë rëndësishme për mirëqeverisjen e sistemit të drejtësisë: vlerësimin etik dhe profesional të magjistratëve dhe lidhjen e tijtë drejtpërdrejtë me karrierën, plotësimin e vakancave dhe uljene backlog-ut.
Vlerësimi etik dhe profesional nuk është formalitetadministrativ. Vonesa në këtë proces ndikon drejtpërdrejt nëkarrierën e magjistratëve, në plotësimin e vendeve vakante dhenë kapacitetin real të gjykatave e prokurorive për t’iu përgjigjurngarkesës së tyre.
Pikërisht këtu qëndron lidhja thelbësore me funksionimin e sistemit. Vlerësimi në kohë është kusht për një karrierë të bazuarnë meritë; karriera e bazuar në meritë është kusht për plotësimine drejtë dhe të shpejtë të vendeve vakante; ndërsa plotësimi nëkohë i gjykatave dhe prokurorive është një nga parakushtetkryesore për uljen e backlog-ut.
Kjo çështje ka edhe një tjetër dimension. Vlerësimi etik dheprofesional ishte një nga pikat më të dobëta të sistemit tëdrejtësisë para reformës. Pikërisht pamundësia për të garantuarnjë vlerësim të besueshëm, të shpejtë dhe transparent tëmagjistratëve ishte një nga arsyet e riformatimit institucional. Reforma në drejtësi nuk synoi thjesht ndryshimin e emrave tëinstitucioneve, por ndryshimin e mënyrës se si sistemivetëqeveriset, si zgjedh, si promovon, si kontrollon dhe si mbanpërgjegjësi.
Prandaj sot duhet të jemi të kujdesshëm që të mosriprodhojmë, me institucione të reja, dobësi të vjetra. Kemi KLGJ dhe KLP të dala nga reforma, me legjitimitet të rikushtetues, me kompetenca të qarta dhe me përgjegjësi tëdrejtpërdrejtë për karrierën e magjistratëve. Pikërisht për këtëarsye pritshmëria është më e lartë. Nuk mjafton të kemi ligj tëri, apo metodologji dhe rregullore të reja. Pyetja themeloreështë: a po funksionon vlerësimi në kohë dhe a po shërben ai realisht për administrimin e karrierës dhe për uljen e vonesavenë sistem?
Duhet ta pranojmë hapur se, pavarësisht përpjekjeve të bëra, vlerësimi etik dhe profesional nuk ka arritur ende të funksionojëme ritmin, rregullsinë dhe ndikimin që kërkon ligji dhe që pretsistemi. Ende konstatohet prapambetje e ndjeshme në kryerjen e vlerësimeve; ende ka magjistratë për të cilët vlerësimi nuk ështëkryer në kohën e duhur; ende ka procedura karriere që ndikohennga mungesa e vlerësimeve të përditësuara.
Kur vlerësimi kryhet me vonesë, ai nuk e përmbush plotësishtqëllimin e tij. Ai nuk orienton në kohë karrierën, nuk mbështetnë kohë ngritjen në detyrë, nuk ndihmon në kohë plotësimin e vakancave dhe nuk i shërben në mënyrë efektive uljes sëçështjeve të prapambetura. Prandaj problemi nuk është vetëm savlerësime janë kryer, por nëse ato janë kryer në kohën kursistemi ka pasur nevojë për to.
Këtë e ka evidentuar edhe Progres Raporti i KomisionitEvropian, kur thekson se efikasiteti i këshillave në emërimin, promovimin, transferimin dhe vlerësimin e magjistratëve mbetetende problematik dhe ndikon në cilësinë dhe efikasitetingjyqësor në të gjitha nivelet. Po ashtu, zhvillimi i karrierës mbibazë merite dobësohet në praktikë kur vlerësimet cilësore tëmagjistratëve kryhen me ritëm të ngadaltë.
Kjo është një kambanë alarmi, sepse meritokracia nuk matet me deklarata. Meritokracia matet me procedura që mbyllen në kohë, me vlerësime që janë të besueshme, me renditje që janë të qarta, me promovime që nuk vonohen dhe me gjykata që plotësohen.
Ligji e sheh gjykatën jo thjesht si godinë apo si strukturëformale, por si institucion që duhet të funksionojë realisht, me numër të mjaftueshëm gjyqtarësh, me administratë të organizuardhe me shërbime mbështetëse efektive. Megjithatë, organiziminë letër nuk mjafton. Një gjykatë e parashikuar në organikë, pore paplotësuar me gjyqtarë, nuk është funksionale në kuptiminreal të shërbimit që i detyrohemi qytetarit.
Një sistem që vonon vlerësimin, vonon promovimin; një sistemqë vonon promovimin, lë bosh gjykatat; dhe një sistem që lëbosh gjykatat, prodhon backlog.
Përvoja e Gjykatës së Lartë është një shembull që duhet parë me kujdes. Kur procedurat e emërimit dhe plotësimit të trupësgjyqësore ecën, rezultatet u bënë të matshme. Gjykata e Lartëarriti të ulë ndjeshëm stokun e çështjeve të prapambetura. Ky shembull nuk duhet përdorur për vetëkënaqësi institucionale, porpër një mesazh të thjeshtë: backlog-u nuk është fatalitet; backlog-u ulet kur institucionet funksionojnë në kohë, kurvakancat plotësohen dhe kur organizimi i brendshëm mbështetetnga vendimmarrje të shpejta dhe të përgjegjshme.
Megjithatë, pikërisht për shkak se përvoja e Gjykatës së Lartëtregon sa shumë ndikon plotësimi në kohë i trupës gjyqësore nëuljen e backlog-ut, duhet të themi qartë se kjo përvojë nuk mundtë mbahet si e mirëqenë nëse vendet vakante nuk plotësohen nëkohë. Sot, dy vende vakante në Gjykatën e Lartë mbeten ende tëpaplotësuara; njëri prej tyre lidhet me një vakancë të hapur që nënëntor të vitit 2024, ndërsa tjetri me një vakancë të hapur nënëntor të vitit 2025, dhe ende nuk është përmbyllur zgjedhja e gjyqtarëve të rinj. Nuk është e kuptueshme dhe nuk mund tëkonsiderohet normale që plotësimi i një vendi vakant nëgjykatën më të lartë të vendit të zgjasë kaq gjatë, kur ligji kërkonqë procedura të përfundojë brenda dy muajve. Çdo vonesë e tillëka pasoja të drejtpërdrejta: ul kapacitetin vendimmarrës tëGjykatës së Lartë, ngadalëson uljen e backlogut dhe dobësonbesueshmërinë e mekanizmave të karrierës që reforma nëdrejtësi synoi t’i bënte më të shpejtë, më transparentë dhe mëmeritokratikë.
Në të kundërt, gjykatat e apelit, si ato të juridiksionit tëpërgjithshëm ashtu edhe gjykata administrative e apelit, mbetenndër organet më të rënduara të sistemit. Objektivat për uljen e çështjeve të prapambetura në këto gjykata janë ambicioze, porato nuk mund të arrihen nëse mekanizmat e karrierës, vlerësimitdhe plotësimit të vakancave nuk ecin me ritëm shumë më tëlartë.
Prandaj, sot duhet të flasim për masa konkrete, përgjegjësitë qarta dhe afate reale për përfundimin e vlerësimeve. Ështëe vërtetë se procesi i vlerësimit është kompleks, pasi kërkon tëdhëna statistikore të sakta, staf të dedikuar, bashkëpunim me gjykatat dhe prokuroritë, administrim dokumentacioni, verifikimankesash dhe koordinim ndërinstitucional. Të gjitha këto janëarsye për të vepruar më shpejt, jo për të pranuar ngadalësinë sinormalitet.
KLGJ dhe KLP duhet ta trajtojnë vlerësimin etik dhe profesionalsi prioritet strategjik. Jo si një proces dytësor administrativ, porsi një proces me afate të qarta, objektiva të matshme, përgjegjësitë përcaktuara dhe raportim publik periodik.
Ajo që duhet të kërkohet nga sot e tutje është e qartë: kalimi ngakonstatimi i problemit te një plan konkret veprimi, me përgjegjësi të ndara dhe rezultate të matshme.
Së pari, duhet një plan i përbashkët pune, i matshëm dhe realist, për eliminimin gradual të prapambetjes së vlerësimeve. Jo vetëmprogram vjetor, por kalendar i qartë me objektiva konkrete, afate, përgjegjësi të përcaktuara dhe raportim periodik.
Së dyti, duhet forcim i kapaciteteve njerëzore të njësive tëvlerësimit. Nuk mund të kërkojmë ritëm të lartë pa staf tëdedikuar, të trajnuar dhe të mjaftueshëm.
Së treti, duhet digjitalizim real i të dhënave statistikore. Vlerësimi nuk mund të mbështetet në të dhëna të vonuara, tëpaplota ose të mbledhura manualisht me vështirësi. Pa statistikatë sakta nuk ka vlerësim objektiv dhe pa vlerësim objektiv nukka meritokraci të besueshme.
Së katërti, duhet thjeshtim i metodologjisë aty ku ajo prodhonngarkesë të panevojshme, pa cenuar cilësinë. Vlerësimi duhet tëjetë i thelluar, por jo i paralizuar nga formalizma që vonojnëpërfundimin e tij.
Së pesti, duhet harmonizim real ndërmjet KLGJ-së dhe KLP-së. Gjyqtarët dhe prokurorët kanë funksione të ndryshme, porstandardet bazë të etikës, profesionalizmit, meritokracisë dhetransparencës duhet të jenë të krahasueshme.
Dhe së fundi, duhet të kuptojmë se çdo vlerësim i vonuar ka njëkosto. Nuk është vetëm kosto për magjistratin që pret karrierën e tij. Është kosto për gjykatën që mbetet pa gjyqtar. Është kostopër prokurorinë që nuk plotëson strukturën. Është kosto përqytetarin që pret vendimin. Është kosto për besimin publik tedrejtësia.
Në përfundim, dëshiroj të theksoj se reforma në drejtësi nukmund të matet vetëm me krijimin e institucioneve të reja. Ajo duhet të matet me funksionimin e tyre. Dhe një nga provat më tërëndësishme të funksionimit të sistemit të ri është pikërishtvlerësimi etik dhe profesional i magjistratëve.
Nëse sistemi para reformes u kritikua sepse nuk vlerësonte nëkohë, nuk promovonte me meritë dhe nuk garantontetransparencë të mjaftueshme, sistemi i ri nuk ka luksin tëpërsërisë të njëjtin defekt.
Sot duhet të pranojmë se janë bërë hapa të rëndësishëm, porende jo të mjaftueshëm për ta kthyer vlerësimin etik dheprofesional në një mekanizëm që funksionon në kohë dhe me ndikim real në karrierën e magjistratit. Kjo është një nga hallkatqë kërkon vëmendje të menjëhershme, sepse prej saj varen jo vetëm vendimmarrjet individuale për emërim, ngritje në detyrë, transferim apo komandim, por edhe aftësia e gjykatave dheprokurorive për të funksionuar me kapacitetin e nevojshëm.
Për këtë arsye, sfida nuk është vetëm të kemi rregulla të mira, por t’i bëjmë ato efektive në kohën e duhur. Një sistem qëvlerëson në kohë, promovon më drejt; një sistem që promovonmë drejt, plotëson më shpejt vakancat; dhe një sistem qëplotëson më shpejt vakancat, ka më shumë mundësi të ulëngarkesën dhe t’i përgjigjet qytetarit brenda një afati tëarsyeshëm. Ky duhet të jetë drejtimi ynë i përbashkët.
