Për herë të dytë që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979, Irani ndodhet përpara sfidës monumentale të zgjedhjes së një Udhëheqësi të ri Suprem. Vrasja e Ajatollah Ali Khameneit, i cili e drejtoi vendin me dorë të hekurt për 37 vjet, pas bombardimeve të papritura të SHBA-së dhe Izraelit, e ka futur Republikën Islamike në krizën e saj më të madhe në dekada.
Aktualisht, vendi po drejtohet nga një këshill qeverisës i përkohshëm i përbërë nga Presidenti Masoud Pezeshkian, kreu i Gjyqësorit Gholamhossein Mohseni Ejei dhe kleriku i lartë shiit Ajatollah Ali Reza Arafi. Sipas Ministrit të Jashtëm, Abbas Araghchi, pasardhësi pritet të zgjidhet në fillim të kësaj jave, duke i dhënë fund vakuumit në majën e pushtetit, aty ku merren vendimet përfundimtare për luftën, paqen dhe programin e diskutueshëm bërthamor.
Si zgjidhet Udhëheqësi Suprem?
Fati i udhëheqjes iraniane ndodhet në duart e Asamblesë së Ekspertëve, një panel i përbërë nga 88 klerikë shiitë të zgjedhur me votë popullore, por kandidaturat e të cilëve miratohen paraprakisht nga Këshilli i Gardianëve (organi mbikëqyrës kushtetues). Ky trup ka detyrimin ligjor të emërojë me shpejtësi pasardhësin.
Gara e brendshme është një përplasje mes fraksioneve: nga ata të linjës së ashpër që kërkojnë përshkallëzim me Perëndimin, tek ata më pragmatistë apo reformistë. Duke pasur parasysh ndikimin e jashtëzakonshëm që Khamenei i ndjerë kishte mbi këto organe, analistët besojnë se një devijim radikal nga linja e tij politike është i pamundur.
Kush janë pretendentët kryesorë?
Lista e kandidatëve të mundshëm përfshin figura me peshë të rëndësishme politike dhe fetare në vend:
Moxhtaba Khamenei
Djali i liderit të ndjerë. Ai është një klerik i nivelit të mesëm me lidhje të thella me Gardën Revolucionare. Megjithatë, zgjedhja e tij mund të provokojë pakënaqësi të brendshme, pasi Republika Islamike historikisht e ka dënuar sundimin trashëgimtar (monarkinë) që rrëzoi në vitin 1979.
Ajatollah Ali Reza Arafi
Anëtar i këshillit aktual të përkohshëm qeverisës. Ai u zgjodh personalisht nga Khamenei për të qenë pjesë e Këshillit të Gardianëve në vitin 2019 dhe më vonë në Asamblenë e Ekspertëve. Arafi drejton një rrjet të gjerë seminaresh fetare, duke i dhënë atij një bazë të fortë mbështetëse mes klerikëve.
Hassan Rouhani
Ish-presidenti relativisht i moderuar (2013-2021) dhe arkitekti i marrëveshjes bërthamore me administratën Obama. Ndonëse një figurë e njohur, ai u skualifikua së fundmi nga rikandidimi për në Asamblenë e Ekspertëve, një veprim që e margjinalizoi atë nga rrethi i ngushtë i vendimmarrjes klerikale.
Hassan Khomeini
Nipi i themeluesit të Republikës Islamike, Ajatollah Ruhollah Khomeini. I konsideruar si një zë i moderuar, ai nuk ka mbajtur kurrë një post qeveritar dhe aktualisht punon në mauzoleun e gjyshit të tij. Emri i tij mbart një peshë të madhe simbolike.
Ajatollah Mohammed Mehdi Mirbagheri
Një klerik i lartë dhe tejet popullor mes mbështetësve të linjës së ashpër. Mirbagheri, i cili drejton Qendrën Kulturore Islamike në Qom, ka qenë i afërt me rrethet që kërkojnë zhvillimin e “armëve speciale” (armëve bërthamore) dhe njihet për retorikën e tij ekstreme, duke përfshirë quajtjen e izolimeve të pandemisë COVID-19 si një “konspiracion”.
Ditët në vijim do të jenë vendimtare jo vetëm për të ardhmen e brendshme të Iranit, por edhe për trajektoren e konfliktit të ndezur në mbarë Lindjen e Mesme.
