Nga Ivan Krastev / Financial Times
“Pa Luftën e Ftohtë, cili është kuptimi i të qenit amerikan?” ironizon Harry “Rabbit” Angstrom, personazh i John Updike-ut, duke tallur zellin misionar dhe ndjenjën e vetë-drejtësisë së vendit të tij. “Rabbit”, një amerikan i bardhë i klasës së mesme, të cilin Updike e përdori për të ndjekur ndryshimet në kulturën dhe politikën amerikane, me shumë gjasë do të kishte votuar për Donald Trump në zgjedhjet e fundit.
Amerikanët dhe jo-amerikanët njësoj janë lodhur nga dekada standardesh të dyfishta dhe hipokrizie liberale që vijnë nga Uashingtoni. Kjo është arsyeja pse përpjekja e Joe Bidenit për të ringjallur përplasjen e Luftës së Ftohtë mes demokracive dhe autokracive, pas pushtimit të Ukrainës nga Putini, dështoi kaq spektakolarisht. Vendimi i Uashingtonit për të sanksionuar agresivisht Rusinë bëri që India (demokratike) të rrisë fillimisht në mënyrë drastike blerjen e naftës ruse, ndërsa Afrika e Jugut (demokratike) iu afrua pozicionimit në krah të Moskës në atë që Putini e quajti një “luftë anti-imperialiste”.
Ardhja e Donald Trumpit sinjalizoi fundin e hipokrizisë dhe moralizimit, si dhe fillimin e një forme të re brutalizmi dhe sinqeriteti në politikën e jashtme amerikane. Më asnjë zbukurim; më asnjë deklaratë të matur me kujdes.
Në mungesë të kufizimeve, nuk kishte më nevojë për diplomaci dekorative. Siç thoshte shpesh komentatori sportiv Howard Cosell, kishte ardhur koha “t’i thuash gjërat ashtu siç janë”. Para Trumpit, kur Amerika sulmonte një vend të pasur me naftë, Uashingtoni pretendonte se bëhej fjalë për demokraci ose siguri, edhe pse njerëzit dyshonin se bëhej fjalë për arin e zi. Sot, presidenti amerikan është i pari që këmbëngul se sulmi ndaj Venezuelës u bë për naftë; nuk ka më asnjë pretekst për demokracinë.
Por fundi i hipokrizisë nuk do ta bëjë domosdoshmërisht Amerikën më të respektuar.
Një sondazh global i opinionit, i porositur nga Këshilli Evropian për Marrëdhënie me Jashtë (i zhvilluar para “operacionit special” të SHBA-së në Venezuelë dhe para protestave masive në Iran), tregon se në vitin e parë të mandatit të dytë të Trumpit, një numër gjithnjë e më i madh njerëzish besojnë se ndikimi tashmë i fuqishëm i Kinës do të rritet — dhe se kjo është një lajm i mirë për vendin e tyre dhe për botën. Me fjalë të tjera, Trump mund ta ketë tronditur globin, por bota po dashurohet me Kinën.
Pse ndodh kjo nuk është aspak mister. Shumë nga admiruesit e rinj të Pekinit janë pronarë të makinave elektrike kineze, kanë instaluar panele diellore kineze në çatitë e tyre, përdorin DeepSeek dhe shohin fëmijët e tyre të luajnë me lodra të prodhuara në Kinë. Përveç stërvitjeve ushtarake kërcënuese rreth Tajvanit dhe në Detin e Kinës Jugore, Kina tregohet dukshëm pacifiste, duke mos kryer asnjë operacion ushtarak ofensiv përtej asaj që ajo e konsideron kufijtë e saj.
Makiaveli vëzhgonte se për çdo sundimtar është më mirë të jesh i frikshëm sesa i dashur, nëse nuk mund të jesh të dyja. Nëse kjo është e vërtetë, atëherë njerëzit do të duhej të bëheshin më simpatikë ndaj Amerikës së Trumpit. Pse, pra, demonstrimi i vazhdueshëm i fuqisë amerikane nga Trump nuk po jep rezultate?
Arsyeja mund të jetë se, kur je i fuqishëm, njerëzit e vërejnë këtë vetëm kur fuqia jote lëkundet. Bota nuk u impresionua kur Trump nisi ofensivën e tarifave; ajo që i bëri përshtypje ishte fakti se Kina reagoi me sukses. Amerika demonstroi një fuqi ushtarake tronditëse në Venezuelë, por kjo ishte e pritshme; ajo që njerëzit kanë vënë re është dështimi ushtarak i Rusisë në Ukrainë.
Njerëzit vërejnë gjithashtu se kush e ka zili kë. Dhe nuk është sekret që Trump e ka zili Kinën; dhe, për bezdinë e tij, kjo zili nuk kthehet mbrapsht. Presidenti amerikan fantazon për përmasat e fuqisë industriale kineze, aq sa tani po praktikon kapitalizëm shtetëror në stil kinez. Është sikur Trumpi ta ketë humbur besimin te sistemi politik dhe ekonomik i vendit të tij. Siç thotë shprehja, imitimi është forma më e lartë e lajkatimit — dhe tani është Uashingtoni që po imiton Pekinin.
Fuqia prodhon bindje dhe konformizëm — por jo besnikëri. Të fuqishmit nuk duhet të presin solidaritet kur fuqia e tyre bie. Trumpi ka bindur shumë votues amerikanë se “Amerika e para” do të thotë “Amerika e vetme”. Por nëse je gati të mbrosh vetëm atë që zotëron, nuk duhet të habitesh që vetëm 16 për qind e evropianëve e konsiderojnë Amerikën një aleate dhe 20 për qind tani e shohin atë si rivale ose kundërshtare. Forca e aleancave ideologjike qëndron në premtimin e mbështetjes kur dukesh i dobët. Kur presidenti amerikan sheh pak dallim thelbësor mes demokracisë dhe autokracisë, është e vështirë të fajësosh njerëzit që nuk i frikësohen Kinës dhe nuk rreshtohen me Amerikën.
Amerika fitoi Luftën e Ftohtë sepse këmbënguli jo vetëm të ishte e fuqishme, por edhe e ndryshme. Ajo i bëri njerëzit të imagjinonin se fitorja e SHBA-së ishte edhe fitorja e tyre. Shumë anëtarë të opozitës venezueliane ndoshta e mbajtën këtë iluzion deri në momentin kur kuptuan se interesi i Trumpit për vendin e tyre ishte kryesisht sigurimi i vjedhjes së naftës venezueliane. Shumë protestues iranianë ndoshta ende i përmbahen këtij iluzioni.
Siç mund të pyesë edhe “Rabbit” Angstrom i Updike-ut: pa Amerikën që qëndron për lirinë, ose të paktën që pretendon se e bën këtë, cili është kuptimi i të qenit pro-amerikan?
