Presidenti amerikan Donald Trump ka nënshkruar një urdhër ekzekutiv të ri që shënon një ndryshim të rëndësishëm në qasjen e Shtëpisë së Bardhë ndaj Inteligjencës Artificiale (IA), duke kërkuar që kompanitë kryesore të teknologjisë t’i japin qeverisë amerikane deri në 30 ditë kohë për të shqyrtuar modelet e reja të IA-së përpara se ato të bëhen publike.
Megjithëse masa parashikohet të zbatohet fillimisht në mënyrë vullnetare, analistët e shohin atë si sinjalin më të qartë deri më tani se administrata amerikane po fillon t’i trajtojë modelet e mëdha të Inteligjencës Artificiale jo vetëm si produkte teknologjike, por edhe si çështje të sigurisë kombëtare, fuqisë industriale dhe kontrollit strategjik.
Urdhri përfaqëson një largim të kujdesshëm nga politika e mëparshme që favorizonte zhvillimin e shpejtë të teknologjisë dhe konkurrencën me Kinën, me ndërhyrje minimale nga shteti. Tashmë, fokusi i administratës po zhvendoset drejt rreziqeve që lidhen me sigurinë kibernetike dhe përdorimin e mundshëm të modeleve të avancuara të IA-së nga aktorë armiqësorë.
Sipas urdhrit, kompanitë do të inkurajohen t’i paraqesin modelet e reja për shqyrtim nga institucionet federale përpara publikimit. Edhe pse nuk krijohet një sistem i detyrueshëm licencimi, masa hap rrugën për një mekanizëm të përhershëm mbikëqyrjeje ku institucione si Shtëpia e Bardhë, Pentagoni, Departamenti i Thesarit dhe agjencitë e sigurisë mund të kenë rol në vlerësimin e teknologjive të reja.
Administrata amerikane argumenton se zhvillimi i modeleve gjithnjë e më të fuqishme mund të krijojë rreziqe të reja.
Shqetësimet nuk lidhen më vetëm me ndikimin e IA-së në tregun e punës, arsimin apo dezinformimin, por edhe me aftësinë e këtyre sistemeve për të identifikuar dobësi në infrastrukturat kritike dhe për të përshpejtuar sulmet kibernetike.
Një nga rastet që ka tërhequr vëmendjen e zyrtarëve është zhvillimi i modeleve të afta për të analizuar dhe zbuluar dobësi në softuerë, duke ngritur pyetje mbi përdorimin e mundshëm të tyre në operacione kibernetike.
Versionet e para të propozimit parashikonin një periudhë shqyrtimi deri në 90 ditë, por pas kundërshtimeve nga industria e teknologjisë dhe shqetësimeve se një vonesë e tillë mund të dëmtonte avantazhin konkurrues të SHBA-së ndaj Kinës, periudha u reduktua në 30 ditë.
Ky kompromis synon të balancojë nevojën për siguri me ruajtjen e ritmit të inovacionit. Administrata Trump kërkon të shmangë perceptimin se po pengon zhvillimin teknologjik, ndërsa njëkohësisht dëshiron të tregojë se nuk po lejon që teknologjitë më të avancuara të zhvillohen pa asnjë mbikëqyrje.
Reagimet nga industria kanë qenë të kujdesshme. Kompani si OpenAI, Microsoft dhe Google e kanë pritur pozitivisht kornizën e re, duke e konsideruar atë një përpjekje për të kombinuar sigurinë me inovacionin. Megjithatë, ekziston shqetësimi se mekanizmat vullnetarë mund të shndërrohen me kalimin e kohës në kërkesa të detyrueshme.
Ekspertët vlerësojnë se ky është vetëm hapi i parë drejt një roli më aktiv të qeverisë amerikane në mbikëqyrjen e Inteligjencës Artificiale. Sot bëhet fjalë për një periudhë vullnetare shqyrtimi, por në të ardhmen mund të diskutohen sisteme certifikimi ose rregullime më të gjera për modelet që konsiderohen me rrezik të lartë.
Vendimi është ndikuar edhe nga presionet politike brenda kampit republikan. Figura të njohura të lëvizjes MAGA kanë kërkuar prej kohësh më shumë kontroll mbi kompanitë e mëdha të teknologjisë, duke argumentuar se ato ushtrojnë ndikim të madh në informacion, opinionin publik dhe sigurinë kombëtare.
Në sfond mbetet rivaliteti teknologjik mes SHBA-së dhe Kinës. Uashingtoni e konsideron Inteligjencën Artificiale një element kyç të konkurrencës globale, me ndikim në mbrojtje, siguri kibernetike, ekonomi, energji dhe operacione ushtarake.
Për këtë arsye, administrata amerikane po përpiqet të gjejë një ekuilibër të vështirë, të ruajë avantazhin teknologjik të vendit pa injoruar rreziqet që mund të sjellin modelet gjithnjë e më të avancuara të IA-së.
Analistët theksojnë se mesazhi kryesor i urdhrit është i qartë. Inteligjenca Artificiale nuk shihet më vetëm si një produkt i tregut apo një mjet inovacioni. Ajo po trajtohet gjithnjë e më shumë si një infrastrukturë strategjike me rëndësi për sigurinë kombëtare, duke e vendosur teknologjinë në qendër të konkurrencës gjeopolitike të shekullit XXI.
