Tregjet tronditen nga përplasja Trump–Powell, dollari në rënie

Tregjet financiare globale kanë reaguar negativisht ndaj përplasjes së hapur mes presidentit amerikan Donald Trump dhe kreut të Rezervës Federale, Jerome Powell. Kontratat “futures” të indekseve të Wall Street-it paralajmërojnë një hapje në rënie, ndërsa në orët e para të tregtimit në Europë dollari amerikan humbi 0,38% ndaj valutave kryesore. Ndërkohë, yield-et e bonove 10-vjeçare të Thesarit amerikan u rritën me tre pikë bazë.

Sipas analistëve, lëvizjet e tregjeve lidhen drejtpërdrejt me vendimin e Trump për të sulmuar drejtuesin e bankës qendrore amerikane përmes një veprimi të Departamentit të Drejtësisë, një hap i paprecedentë në historinë institucionale të SHBA-ve.

“Ky veprim duhet parë në kontekstin e kërcënimeve dhe presioneve të vazhdueshme nga administrata”, deklaroi Powell. “Kërcënimi për ndjekje penale vjen sepse Fed përcakton normat e interesit mbi bazën e asaj që i shërben publikut, dhe jo sipas preferencave të presidentit”.

Ai paralajmëroi gjithashtu se çështja nuk lidhet vetëm me mandatin e tij personal, i cili përfundon në maj të vitit të ardhshëm, por me të ardhmen e politikës monetare amerikane: nëse ajo do të drejtohet nga të dhënat ekonomike apo nga presioni politik.

Përplasja Trump–Powell shihet si një konflikt mes dy qasjeve: nga njëra anë, një pushtet ekzekutiv që synon kontroll të plotë mbi institucionet ekonomike, nga ana tjetër, parimi i ndarjes së pushteteve dhe pavarësia e bankës qendrore, e cila ka për detyrë të mbajë nën kontroll inflacionin dhe të mbështesë punësimin maksimal.

Mandati i Powell përfundon pas katër muajsh dhe vetë Trump ka deklaruar se ka gjetur tashmë pasardhësin e tij, i cili sipas mediave amerikane pritet të jetë Kevin Hassett, një bashkëpunëtor i ngushtë i presidentit. Hassett shihet si një figurë më e gatshme për të ndjekur linjën e Shtëpisë së Bardhë, në një kohë kur Trump kërkon ulje të fortë të normave të interesit, pavarësisht se inflacioni mbetet pranë 3%.

Megjithatë, kontrolli i Fed-it nuk është i menjëhershëm. Në Komitetin Federal të Tregut të Hapur (FOMC) ka ende anëtarë të emëruar përpara rikthimit të Trump dhe drejtues bankash rajonale që veprojnë në mënyrë të pavarur. Sipas vëzhguesve, sulmi ndaj Powell shërben edhe si sinjal paralajmërues për këta zyrtarë.

Një tjetër arsye lidhet me gjendjen reale të ekonomisë amerikane. Edhe pse rritja ekonomike për tremujorin e tretë të vitit 2025 rezultoi 4,5% (me bazë vjetore), jashtë sektorit të teknologjisë ajo është shumë më e dobët. Investimet private, përjashtuar teknologjinë dhe qendrat e të dhënave të inteligjencës artificiale, kanë rënë me mbi 4% krahasuar me një vit më parë.

Ngadalësimi reflektohet edhe në tregun e punës, ndërsa automatizimi po redukton vendet e punës pikërisht në sektorin e teknologjisë. Sipas analistëve, ekonomia amerikane po rritet, por përfitimet po përqendrohen te një pakicë e vogël.

Në këtë kontekst, me mbështetjen elektorale në rënie dhe zgjedhjet e mesmandatit në nëntor, Trump duket se po kërkon një fajtor për problemet ekonomike dhe Jerome Powell është bërë shënjestra kryesore.

Në sfond ekziston edhe një dimension personal. Më 24 korrik të kaluar, Trump vizitoi kantierin e rinovimit të godinës së Rezervës Federale, duke akuzuar publikisht Powell për tejkalim të buxhetit. Kreu i Fed-it e kundërshtoi presidentin para kamerave, duke korrigjuar shifrat. Një episod që, sipas vëzhguesve, Trump nuk e ka harruar.