Nga Olga Pałasz*
Dëshiroj të nënvizoj në krye të këtij shkrimi që teksti i mëposhtëm në asnjë rast të mos merret si refleksion negativ, apo kritikë e njëanshme. Përkundrazi, ky tekst i thjeshtë është menduar për t’i nxitur njerëzit e kësaj sfere të diskutojnë, pse jo, edhe të reflektojnë sa i përket formatit ekzistues, për pikat e tij të forta e të dobëta, gjithnjë në perspektivën e një të ardhmeje më të mirë.
Me Shqipërinë dhe sektorin e turizmit jam e lidhur prej 15 vjetësh, me ndërprerje të shkurtra, çka më lejon ta shoh situatën nga një optikë më e gjerë se thjesht turizëm. Konteksti historik, tradita dhe kushtëzimet kulturore plotësojnë të tërën dhe sigurisht më lejojnë të kem një vështrim disi më të saktë të situatës duke i qëndruar larg opinioneve të të huajve, që veç me një qëndrim të shkurtër formulojnë opinione për shumë çështje.
Menaxhimi jo më me familjarët.
Parë në perspektivën e shumë viteve të kaluara në Shqipëri e them me plot gojën që është bërë punë e madhe, me ndryshime pozitive të jashtëzakonshme brenda një kohe relativisht të shkurtër. Ndryshimet për mirë janë të tilla saqë disa vende as nuk mund t’i njohësh nëse rikthehesh në to pas një, dy apo tri vitesh. Është vërtet fantastike të shohësh ndryshime kaq të shpejta e të thella në hapësirat publike dhe investimet private.
Turizmi po kështu ndryshon. Unë i mbaj mend mirë fillimet e punës sime në këtë sferë, fill pas licencimit në Vjenë. Mbërritja e grupeve të para të organizuara po vinin në një zonë ku deri në atë kohë pushonin banorët vendas. Këtu ndodhi përpjasja e parë në kontekstin e standardeve, pritshmërive dhe konceptimit të ndryshëm të një sërë problematikash të lidhura me bashkëpunimin. Por unë do të doja të ndalesha tek një vëzhgim personal e të shtrirë në vite. Me grupet e para ngado rrotulloheshim nëpër hotel mësonim se në kuzhinë ishte gruaja dhe vajza e pronarit, në bufe djali, shef i shërbimit djali tjetër e kështu me radhë familjarë e kushërinj. Kjo atëbotë ishte e kuptueshme dhe plotësisht e argumentuar, mirëpo të kthehesh pas dhjetë vjetësh në të njëjtin vend dhe të shohësh pothuaj të njëjtin organizim, kjo nuk prodhon dot entuziazëm. Një organizim e menaxhim kësilloj i lihet në dorë spontaneitetit, improvizimit. Në ato fillime çdo mangësi kompensohej me dashamirësi, pozitivitet, sinqeritet dhe gatishmëri. Mirëpo pas kaq vitesh eksperiencë, pse jo edhe fitimesh, nuk mund të ecet, në terma afatgjatë me këtë filozofi. Këtu nuk po flas për resortet dhe hotelet luksoze, por për rrjetin e gjerë të turizmit masiv që përbëjnë edhe fluksin më të madh të turistëve të huaj. Atmosfera, mikpritja ndonëse vijojnë të jenë në nivele të admirueshme, nuk mund të kompensojnë në terma afatgjatë menaxhimin e duhur. Vitet kalojnë dhe çështjet e menaxhimit dhe të shërbimit ende përbëjnë problem, çka në fund të ditës mund të sjellin, larg qoftë, largimin e një pjese të turistëve në tregje të reja, apo t’u rikthehen destinacioneve „të sigurta” me organizim të paqortueshëm. Mangësitë që unë personalisht kam vërejtur kësaj kohe kanë hyrë në një pjesë të mirë të hoteleve në rrugën e ndryshimit duke u shndërrruar në sipërmarrje realisht të mirëadministruara, por në masë ende menaxhimi nuk është bërë normë. Sot gjithë njerëzit si unë, të lidhur me këtë sektor, si problem kryesor identifikojnë mungesën e profesionalizmit në menaxhim, mungesën e trajnimit, rastësinë në punësimin e punëtorëve sezonalë- me një fjalë gjithçka që konstatuam në nisje të bashkëpunimit tonë dhe që turistit vazhdon t’i bjerë në sy.
Mungesën e profesionalizmit e shoh edhe në përzgjedhjen e personelit. Shërbejnë në jo pak raste individë të sjellë aty krejt rastësisht. Krijohet përshtypja se në këtë lëmë operohet me devizën „do të gjendet dikush”, çka në menaxhimin cilësor të sipërmarrjes është e papranueshme. Punonjësit sezonalë mund të bëheshin të pranueshëm edhe me një trajnim po sezonal për punën që pritet të bëjnë.
Tradicioinalja është pak , ose aspak, e pranishme.
Shqipëria është vend kontrastesh. Vend i ndërthurjes së përsosur të traditës me modernen, të të resë me të vjetrën. Urojmë të mbetet kështu. Të lutemi që „tradita” të jetë e pranishme edhe në zonat e turizmit masiv, të ndalet në një farë shkalle komercializmi dhe tradicionalja të vihet „në shërbim të turistit, pushuesit”. Duke qenë një fanse e prodhimit vendas dhe kulinarisë lokale, do të doja shumë të shihja përgjatë bregdetit (të Durrësit në këtë rast) restorante që servirin ushqim të kuzhinës shqiptare. Bie në sy që gjithandej gjen atë çka është tipike për çdo hotel: fast food, pizzeri, apo restorante të lidhura fort me kuzhinën italiane. Por sa tërheqëse dhe për sa kohë njëtrajtshmëria në ushqim me „frutti di mare”?! Promovimi i produktit të mrekullueshëm vendas duhet të jetë një element i fortë i të gjithës që të mund të ruajë veçantinë shqiptare, por që edhe kjo lipset të bëhet siç e kërkon koha- me standarde të larta. Në zonat malore e rurale kjo gjë bëhet mirë. Në bregdet pothuaj fare. Ajo që bëhet me suveniret është e pëlqyeshme dhe haset pothuaj ngado.
Turizëm që mbyllet herët!
Në një farë shkalle situata me infrastrukturën lokale është pazgjidhshmërisht e lidhur me aktivitetin sezonal të shumicës së zonave e meqë jemi tek „sezoni” menjëherë na vjen të themi se nuk kuptohet mirë deri në fund përse sezoni turistik në Shqipëri zgjat kaq pak. Kjo praktikë nuk justifikohet. Këtu po i lëmë mënjanë tursitët individualë, apo grupet që përshkojnë qytete apo qyteza në Shqipëri, por për një kategori të caktuar që dëshiron të pushojë gjatë në këtë vend përgjatë gjithë vitit. E vlen, pra, të mendohet për zgjatjen e sezonit, të niset më herët e të mbyllet më vonë nga ç’është praktikuar, pse jo edhe në disa zona të mos ndërpritet fare. Moti vjeshtor dhe pranveror në Shqipëri mund të jetë ngaherë atraktiv. Vizioni i mbylljes së sezonit, në pjesën dërrmuese të kapaciteteve hoteliere, në fund të shtatorit apo në fillim të tetorit, sikur nuk e mundëson së paku deri tani, akomodimin e turistëve që pëlqejnë të pushojnë jo detyrimisht në muajt e verës. Nga ana tjetër është e sigurtë që fillimisht diçka do të jetë me humbje, megjithatë perspektiva e zgjatjes së sezonit dhe benefitet e pritshme prej kësaj gjëje do të jenë afatgjata.
*Menaxhere turizmi
