Nga Elisa Dedja
Në javët e fundit, lajmet e kronikës së zezë po na servirin një realitet të ashpër, pothuajse të pabesueshëm: fëmijë të moshës 13–16 vjeç po godasin njëri-tjetrin me thikë. Një 15-vjeçar iplagosur nga një 14-vjeçar pas një grindjeje në rrjete sociale. Rasti i Martin-it, që tronditi gjithë vendin. Fëmijë që nuk pozihen më me fjalë, por me armën më të thjeshtë, më të aksesueshme, më të heshtur: thikën.
Thika është objekti më i pafajshëm i çdo shtëpie. Ajo duhet të ndajë bukën, jo jetën. Duart e një adoleshenti duhet ta përdorin për të prerë ushqimin, jo për të prerë të ardhmen e një moshatari. Megjithatë, sot thika po shndërrohet në njëarmë që nuk kërkon leje, nuk kërkon blerje, nuk kërkon plan. Është thjesht aty: në sirtarin e kuzhinës. Dhe pikërisht ky “normalitet” e ka bërë më të frikshme.
Por çfarë po e bën kaq aktiv këtë element në konfliktet e fëmijëve? Pse thika po zëvendëson fjalën?
Fëmijët e sotëm rriten në një botë ku gjithçka është e menjëhershme, reagimet, përgjigjet, shpërthimet. Nuk kahapësirë për të përtypur emocionin, për të qetësuar veten, për të reflektuar. Kur zemërimi vjen tek një adoleshent që nuk e njeh ende veten, ai shkarkohet në mënyrën më primitive dhe më impulsive. Në këtë impuls, thika është mjeti më i afërt. Shumë prej përplasjesh nisin mes komentësh, videove, ofendimeve virtuale. Por fëmijët nuk kanë ende mekanizmat për të kuptuar se virtualja nuk është realitet. Një fjali që për ne është “online”, për ta është “personale”. Presioni i turpit publik, nevoja për t’u dukur “trim”, idea e reputacionit tek moshatarët… i shtyn drejt veprimeve që as nuk i kuptojnë.
Kultura e djalërisë së gabuar, ku fëmijët rriten me idenë se një djalë nuk duhet të tërhiqet, nuk duhet të humbasë, nuk duhet të duket i ndrojtur, po prodhon adoleshentë të rrezikshëm. Ata nuk hyjnë në konflikt nga forcë, por nga frikë. Frika se mosbëhen objekt talljeje, frika se mos duken të pambrojtur. Thika bëhet provë forcë e një moshe që është ende fëmijë.
Ne u mësojmë fëmijëve gjuhë të huaja, por jo gjuhën e emocioneve të tyre. U mësojmë matematikë, por jo vetëkontroll. U mësojmë historinë e të tjerëve, por jo historinëe vetes. Adoleshentët nuk e dinë si të zgjidhin konflikt pa dhunë, sepse askush nuk ua ka mësuar. Ata nuk dinë të mendojnë pasojat, sepse askush nuk u ka folur për to.
Dhuna është bërë normalitet: në humor, në filma, nëvideoklipe, në mediat sociale. Ajo nuk i trondit më, i argëton. Kur dhuna humbet peshën emocionale, humbet edhe frika prejsaj. Kështu lind një brez që e sheh thikën si mjet “për t’umbrojtur” dhe jo si vijën e kuqe që nuk duhet kaluar kurrë.
Në fund të ditës, problemi nuk është thika. Problemi ështëduart që e mbajnë. Dhe më shumë akoma, mendja që nukështë trajnuar për ta lënë poshtë.
Fëmijët tanë nuk po bëhen më të dhunshëm, po bëhen më të pambrojtur. Ata janë të pambrojtur emocionalisht e psikologjikisht. Janë fëmijë që nuk kanë instrumente brenda vetes, prandaj kërkojnë instrument jashtë vetes.
Ndaj, kjo krizë nuk zgjidhet vetëm me polici, me kontrolle nëshkolla apo me masa ndëshkimore. Duhet të fillojë shumë mëherët, në edukimin emocional të fëmijëve, në trajtimin e adoleshencës jo si periudhë “rebeli”, por si periudhë formimi, në mësimin e komunikimit, të respektit, të kufijve.
Ne duhet t’u mësojmë fëmijëve se forca nuk është të godasësh, por të dish të mos godasësh.
Se trimëria nuk është të mbash një thikë, por të dish ta lësh në sirtar.
Sepse, po e humbëm këtë brez, nuk do ta shpëtojmë dot tjetrin. Dhe as veten.
Vajze e bukur por duhet te perdori me shume mendjen dhe me pak chat gpt – në