Analiza e kopertinës nga The Economist: Suksesi varet nga tre burime kryesore
Në vitin 1971, Richard Nixon, atëherë president i SHBA-së, shpalli “luftë kundër kancerit “. Pritjet ishin të larta, veçanërisht duke pasur parasysh se vetëm dy vjet më parë, programi Apollo kishte dërguar astronautë në hënë. Duke pasur parasysh përparimin shkencor, disa mjekë madje folën për shërimin e kancerit brenda pak vitesh.
Megjithatë, parashikimet e tyre nuk u realizuan. Sot, çdo i rritur ose ka pasur kancer, ose njeh dikë që e ka pasur, ose të dyja. Gjysma e burrave dhe një e treta e grave në vendet e pasura pritet ta preken nga sëmundja në një moment të jetës së tyre. Në SHBA, kanceri është shkaku i dytë kryesor i vdekjes pas sëmundjeve të zemrës, duke vrarë rreth 600,000 njerëz në vit. Në të gjithë botën, ai është përgjegjës për rreth një në gjashtë vdekje. Këto shifra tregojnë se beteja kundër sëmundjes është humbur.
Realiteti është i ndryshëm dhe progresi në trajtimin e kancerit është domethënës. Sipas një artikulli në Economist, ka arsye të mira për të besuar se ky progres do të vazhdojë.
Kanceri lidhet me moshën. Është e qartë se në vendet e pasura, fillimi i viteve 1990 ishte një pikë kthese. Që atëherë, shkalla e vdekshmërisë e rregulluar sipas moshës ka rënë ngadalë por vazhdimisht çdo vit. Në Amerikë, shkalla tani është rreth një e treta më e ulët se në vitet 1990. Një trend i ngjashëm vërehet edhe në vendet e tjera të zhvilluara.
Ajo që disa shkencëtarë prisnin të ishte një “luftë” e shpejtë si rrufeja, është shndërruar në një luftë të ngadaltë, por të suksesshme, të rraskapitjes . Disa fitore kanë qenë mbresëlënëse. Leuçemia e fëmijërisë dikur ishte pothuajse një dënim me vdekje; sot ajo ka një shkallë mbijetese pesëvjeçare mbi 90%. Megjithatë, për shkak se kanceri nuk është një sëmundje, por një klasë e tërë sëmundjesh, progresi nuk i detyrohet aq shumë zbulimeve të mëdha, sa mijëra zhvillimeve më të vogla në depistim, kirurgji dhe ilaçe .
Sukseset e ardhshme do të vijnë nga tre burime kryesore, siç thekson artikulli i Economist:
Zbatimi i mësimeve nga bota e zhvilluar në nivel global. Suksesi më i anashkaluar në luftën kundër kancerit është parandalimi . Kjo ndoshta për shkak se kanceret që nuk zbulohen janë më pak “të dukshme” sesa ato që trajtohen. Për shembull, shkalla e pirjes së duhanit ka rënë ndjeshëm në vendet e pasura, gjë që ndoshta ka parandaluar më shumë se 3 milion vdekje nga kanceri në Shtetet e Bashkuara që nga viti 1975. Meqenëse pirja e duhanit ende shkakton një në pesë vdekje nga kanceri në të gjithë botën, fushatat kundër pirjes së duhanit në vendet e varfra dhe me të ardhura të mesme, ku pirja e duhanit është ende e përhapur, mund të shpëtojnë jetë të panumërta.
Barna më të lira dhe rritje të financimit. Kanceri i qafës së mitrës është një nga kanceret më të zakonshme tek gratë, dhe pothuajse të gjitha rastet janë një pasojë e vonë e infeksionit HPV. Në vitin 2008, Britania filloi të ofrojë një vaksinë të re HPV për vajzat adoleshente. Pesëmbëdhjetë vjet më vonë, shkalla e kancerit të qafës së mitrës tek gratë e moshës 20-29 vjeç ka rënë me 90%, dhe autoritetet shëndetësore po flasin për pothuajse eliminimin e sëmundjes deri në vitin 2040. Vaksina origjinale ishte relativisht e shtrenjtë, por një version më i lirë nga India tani po mbështet një fushatë vaksinimi në shkallë të gjerë edhe në atë vend.
Shfrytëzimi klinik i shkencës së re. Kjo vazhdon në dy faza: identifikimi i atyre që janë në rrezik më të madh për të zhvilluar kancer dhe më pas gjetja e mënyrave për ta ndaluar sëmundjen përpara se ajo të përparojë. Të dyja këto faza duken premtuese, sipas Economist.
Shkencëtarët tashmë dinë për variantet gjenetike që rrisin rrezikun e kancerit , siç është gjeni BRCA-1 i dëmtuar që rrit rrezikun e kancerit të gjirit ose të prostatës. Megjithatë, më pak se gjysma e pacientëve me kancer kanë një faktor rreziku të njohur. Gjithashtu, vetëm disa qeliza prekanceroze zhvillohen në ato malinje. Për shembull, kanceret e zorrëve shpesh fillojnë si polipe, por vetëm 5-10% e tyre bëhen malinje.
Qëllimi është të sqarohet kjo pamje në mënyrë që pacientët të identifikohen shumë herët, kur trajtimi është më efektiv. Kjo bazohet në banka të mëdha indesh dhe në aftësinë për të monitoruar gjenet në qelizat e gjalla, diçka që ishte e paimagjinueshme një dekadë më parë. Me biomarkues të rinj në gjak ose frymëmarrje, dhe një kuptim më të thellë se si kombinimet e gjeneve dhe faktorëve mjedisorë çojnë në zhvillimin e kancerit, mjekët mund të synojnë ata që do të përfitojnë vërtet nga trajtimi. Kjo është e rëndësishme, pasi parandalon operacionet e panevojshme, kimioterapinë dhe radioterapinë.
Barna të lira që janë efektive në luftën kundër kancerit
Pasi identifikohen ata që kanë nevojë për trajtim, mjekët mund të përdorin një arsenal trajtimesh gjithnjë në rritje . Disa ilaçe të lira duket se veprojnë si ilaçe parandaluese kundër kancerit. Aspirina , për shembull, e përgjysmon rrezikun e kancerit të zorrëve tek njerëzit me sindromën Lynch. Metformina , një ilaç i lirë për diabetin, zvogëlon rrezikun e përsëritjes tek gratë që kanë pasur një lloj të caktuar të kancerit të gjirit. Edhe agonistët e receptorëve GLP-1 si Ozempic po tregojnë rezultate pozitive.
Krahas trajtimeve standarde – kirurgjisë, kimioterapisë dhe rrezatimit – po shfaqet një teknikë e re që shfrytëzon sistemin imunitar. Ideja është të rritet aftësia natyrore e trupit për të sulmuar qelizat kancerogjene. Disa vaksina – ndoshta të përshtatura gjenetikisht – synojnë kanceret që janë zhvilluar tashmë. Të tjera, më parandaluese, synojnë qelizat parakanceroze, siç është rasti me vaksinat e zakonshme të gripit. Vaksina të tilla për kancerin e gjirit dhe të zorrës së trashë janë tashmë në sprova klinike.
