Studiuesit në Suedi kanë zhvilluar një sistem të inteligjencës artificiale, të aftë të gjenerojë hipoteza shkencore, të hartojë eksperimente dhe të interpretojë rezultatet.
Ekipi ka kombinuar disa modele të mëdha gjuhësore, baza të mëdha të dhënash në një sistem me qark të mbyllur, i cili mund të kryejë të gjithë ciklin e zbulimit shkencor.
“Ka shumë informacion për t’u analizuar nga një njeri, por shkencëtari ynë i AI mund të identifikojë pyetje biologjike premtuese, të rekomandojë eksperimente për t’i testuar ato, të vlerësojë rezultatet eksperimentale dhe të përmirësojë në mënyrë të përsëritur të kuptuarit e tij bazuar në provat e reja”, tha Ievgeniia Tiukova, studiuese në Universitetin e Teknologjisë Chalmers dhe një nga autoret e studimit të ri që shqyrtoi këtë sistem të AI-së.
Shkencëtari i AI analizoi një bazë të dhënash me rreth 60 000 marrëdhënie fenotipike, fiziologjike dhe metabolike për S. cerevisiae, një lloj majaje që njihet edhe si maja e birrës ose e bukës. Më pas, sistemi formuloi afro 2 000 parashikime të testueshme mbi mënyrën se si lëndët ushqyese ndikojnë në rritjen e qelizave dhe rezistencën ndaj stresit.
Këto hipoteza u vlerësuan dhe u përzgjodhën kontrollet krahasuese, ndërsa idetë u shndërruan në udhëzime hap pas hapi, të lexueshme nga makineritë dhe të zbatueshme nga pajisjet laboratorike.
Pasi përfunduan testet, AI analizoi të dhënat, përcaktoi nëse parashikimet ishin të sakta dhe përditësoi ose përpunoi automatikisht hipotezat e rrëzuara për ciklet e ardhshme.
“Ndryshe nga mjetet që shërbejnë vetëm si mbështetje për vendimmarrjen, shkencëtari i AI gjeneron në mënyrë aktive njohuri të reja shkencore”, tha Tiukova.
Autorët vunë në dukje se e ardhmja e kërkimit shkencor qëndron te automatizimi. Përparimet në robotikë, inteligjencë artificiale dhe teknologjitë me kapacitet të lartë po transformojnë procesin shkencor.
“Shkencëtarët e AI-së do të bashkëpunojnë me shkencëtarët njerëzorë për të përshpejtuar zbulimet në biologji, mjekësi dhe bioteknologji”, tha Ross King, autori kryesor i studimit në Universitetin e Gothenburgut.
“Sisteme të tilla të AI-së kanë potencialin të reduktojnë kohën e nevojshme për të eksploruar pyetje komplekse shkencore dhe të optimizojnë përdorimin e burimeve laboratorike”, tha King.
Studiuesit thanë se zgjidhje të tilla të AI-së mund të minimizojnë paragjykimet njerëzore, të përshpejtojnë ciklet e kërkimit dhe të reduktojnë variacionet e shkaktuara nga gabimet njerëzore, regjistrimi jo i plotë i protokolleve eksperimentale, kushtet mjedisore dhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në rezultatet dhe riprodhueshmërinë e tyre.
Megjithatë, autorët theksuan se njerëzit do të mbeten kyç në kërkimin shkencor.
“Njerëzit do të mbeten thelbësorë për përcaktimin e prioriteteve, interpretimin e konteksteve më të gjera, zhvillimin e programeve kërkimore dhe garantimin e respektimit të rregullave etike”, tha King.
“Gjeneratat e ardhshme të laboratorëve autonomë do të bëhen gjithnjë e më të afta për të bashkëpunuar me njerëzit dhe do të jenë partnerë të vlefshëm në përpjekjet për të zgjidhur pyetjet më sfiduese në biologji dhe mjekësi”.
Ndërsa përdorimi i AI-së në kërkimin shkencor po përparon, organizatat ndërkombëtare po ndërmarrin hapa për të përcaktuar mënyrën se si duhet të rregullohet ai. Organizata Botërore e Shëndetësisë, OBSH publikoi së fundmi një raport me rekomandime për studiuesit, komitetet e etikës, rregullatorët, financuesit dhe politikëbërësit, “për të ndihmuar që kërkimi shëndetësor i mundësuar nga AI të zhvillohet në mënyrë të përgjegjshme dhe në të mirë të të gjithëve”.
“Inteligjenca artificiale po krijon mundësi të paprecedenta për të përshpejtuar kërkimin shëndetësor dhe për të përmirësuar jetën e njerëzve”, tha Meg Doherty, drejtoreshë në Departamentin e Shkencës për Shëndetin në OBSH.
“Në të njëjtën kohë, inovacioni duhet të udhëhiqet nga masa të forta mbrojtëse etike që mbrojnë dinjitetin njerëzor, të drejtat dhe barazinë”.
