Nga Thoma Gëllçi
Në 90-vjetorin e lindjes së Profesor Skënder Aliut, natyrshëm mendon jo vetëm për jetën e një njeriu, por edhe për atë që një njeri mund t’i japë vendit nga vjen.
Skënder Aliu ia kushton jetën arkeologjisë. Por për ne kolonjarët ai është diçka më shumë se një arkeolog i njohur. Është njeriu që na tregon se toka ku kemi lindur dhe jemi rritur mban nën vete një histori shumë më të vjetër nga sa mund ta përfytyrojmë.
Unë e ndiej këtë veçanërisht kur e dëgjoj të flasë për Shtikën, fshatin tim. Ne i njohim ato kodra, ato ara, ato vende. Kalojmë pranë tyre dhe jo gjithmonë mendojmë se çfarë fshihet poshtë tokës. Pastaj vjen Profesor Skënderi dhe flet për tumat, për vendvarrimet e hershme, për objektet e zbuluara, për njerëzit që kanë jetuar aty mijëra vjet më parë. Dhe papritur vendi ku ke lindur të duket ndryshe.
Një copë qeramike nuk është më thjesht një copë balte e thyer. Një stoli e nxjerrë nga një varr i lashtë nuk është vetëm një objekt i bukur. Një tumë nuk është thjesht një kodër dheu. Të gjitha bashkë tregojnë se aty kanë jetuar njerëz, kanë ndërtuar, kanë luftuar, kanë dashur, kanë varrosur të afërmit e tyre dhe kanë lënë pas gjurmë të një bote që ne sot e njohim përmes punës së njerëzve si Skënder Aliu.
Kjo është ndoshta merita më e madhe e një arkeologu: merr atë që për ne është një gur, një varr apo një copë ene dhe e kthen në histori njerëzore.
Skënder Aliu këtë e bën prej dekadash. Kamniku, Luarasi, Shtika, Psari, Rehova, Kamenica dhe shumë zona të tjera të juglindjes bëhen pjesë e punës së tij shkencore. Ai studion tumat, qeramikën, armët, stolitë dhe mënyrën se si varrosen njerëzit në periudha të ndryshme. Për shkencën, këto janë prova dhe të dhëna të rëndësishme. Për ne, janë pjesë të historisë sonë që dalin përsëri në dritë.
Profesori nuk e sheh arkeologjinë nga larg. Nuk është shkencëtari që mjaftohet me tavolinën, bibliotekën apo titullin akademik. Puna e tij është në terren, në baltë, mes gurëve, nën diell, pranë njerëzve të zonës. Arkeologjia kërkon durim. Mund të punosh gjatë për të gjetur një objekt të vogël. Pastaj duhet ta studiosh, ta krahasosh dhe të kuptosh çfarë historie tregon. Skënder Aliu e ka këtë durim.
Por ka edhe diçka tjetër: dashurinë për Kolonjën.
Skënder Aliu është një patriot i heshtur dhe punëtor. Ai nuk i shpik Kolonjës një histori më të madhe nga ajo që ka. Bën diçka shumë më të rëndësishme: kërkon dhe dokumenton historinë që ndodhet aty.Për këtë arsye më pëlqen ta shoh jo vetëm si Profesorin, doktorin e shkencave apo arkeologun e njohur. E shoh si kolonjarin e ditur që di të tregojë historinë e vendit të vet. Flet për të me dijen e shkencëtarit, por edhe me emocionin e njeriut që e ndien atë tokë si të tijën.
Kur flet për tumat e Shtikës, unë nuk dëgjoj vetëm një leksion arkeologjie. Dëgjoj historinë e fshatit tim. Dhe besoj se shumë kolonjarë ndiejnë të njëjtën gjë kur ai flet për vendet e tyre.
Në këtë 90-vjetor, Profesor Skënder Aliu ka të drejtë të shohë me krenari gjithçka që përfaqëson puna e tij. Ka libra, studime, zbulime dhe dokumente shkencore. Por ka edhe diçka që nuk matet me numrin e botimeve: na mëson të shohim ndryshe tokën ku kemi lindur.
Pas punës së tij, një kodër mund të jetë një tumë. Një arë mund të mbajë gjurmët e një vendbanimi të lashtë. Një copë qeramike mund të tregojë historinë e një populli.
Dhe Shtika ime nuk është vetëm fshati ku kam lindur. Falë edhe punës së Profesor Skënder Aliut, ajo është pjesë e një historie që shkon mijëra vjet pas.
Gëzuar 90-vjetorin, Profesor Skënder Aliu.
Shëndet dhe jetë të gjatë kolonjarit të ditur, shkencëtarit të talentuar dhe njeriut që na tregon se sa shumë histori fshihet nën këmbët tona.
