Shqipëria po hedh një hap të rëndësishëm drejt mbrojtjes së pasurisë së qytetarëve përmes një projektligji të ri për sigurimin e detyrueshëm të banesave. Ky ligj nuk do të kufizohet vetëm te rreziqet sizmike, por do të zgjerohet edhe ndaj përmbytjeve, duke iu përgjigjur kështu hartës reale të rrezikut në vendin tonë.
Në një intervistë për emisionin “Në Radio” me Andri Xhahun në Radio Tirana, eksperti i ekonomisë Fatos Çoçoli ka zbërthyer rëndësinë e kësaj nisme, që e cilëson si një rekomandim të hershëm të Bankës Botërore që më në fund po gjen zbatim.
“Si masë është e domosdoshme sepse momentalisht kemi vetëm ndërhyrjen e shtetit. Sado shteti të jetë i gatshëm të ndërhyjë, mund të vonojë. Ndërkohë që kur je i siguruar menjëherë kjo kompani, e cila do të jetë shtetërore dhe shumë mirë që do të jetë e tillë, të siguron fondin apo paratë për zhdëmtimin”.
Sipas Çoçolit, Shqipëria është një vend me aktivitet të lartë sizmik dhe rreziku i tërmeteve shkatërrimtare, si ai i 26 nëntorit 2019, është gjithmonë prezent. Ky projektligj pritet të prekë rreth 660 mijë familje shqiptare.
“Mbrojtja më efektive është duke siguruar popullsinë. Nuk është gjë e re; vende si Turqia dhe Rumania e kanë zgjidhur këtë sfidë përmes sigurimit të detyrueshëm”, shprehet eksperti.
Diskutimet paraprake sugjerojnë një tarifë vjetore që luhatet mes 2500 dhe 3000 lekëve të reja. Ndonëse disa shtete aplikojnë tarifa standarde për të shmangur pakënaqësitë, Çoçoli sugjeron që të merren parasysh disa faktorë.
“Nuk mund të paguhet njësoj për një shtëpi modeste 60 m 2 dhe një apartament 300 m 2. Edhe banesat e dyta do të jenë subjekt i pagesës së primit”.
Lidhur me përcaktimin e primit sipas klasifikimit të banesave mbi bazën e rrezikut (p.sh. koeficientë më të lartë për zona si Durrësi apo Shkodra), Çoçoli mbron idenë e unifikimit: “Ky është një parametër i tregut privat të sigurimit. Unë nuk do të isha për këtë sepse do të ishte e padrejtë në nivel social. Pra ti ke një banesë në Durrës ose në Bahçallëk të Shkodrës, kujtojmë tërmetin shkatërrues të vitit 1976, dhe paguan dyfishin e një familjeje korçare apo kuksiane. Kjo nuk do të ishte e duhura.”
Sipas Çoçolit, e rëndësishme është se sa korrekt dhe i zbatueshëm do të jetë ligji. “Sa më shumë parametra vlerësues të ketë, aq më e vështirë bëhet zbatueshmëria. Për mua, procesi duhet të jetë sa më i thjeshtë që qytetarët të mos ndihen të trajtuar ndryshe”.
Një pikë kyçe e projektligjit është krijimi i një strukture shtetërore për menaxhimin e sigurimit. Sipas Çoçolit, kjo rrit besueshmërinë te qytetarët, duke shmangur frikën nga dështimi i kompanive private.
Për sa i përket procedurave teknike, ai propozon që vjelja e parave të bëhet një herë në vit, preferueshëm përmes faturës së dritave ose ujit, për të qenë sa më pak shqetësuese për qytetarët. Ndërsa për vlerësimin e dëmeve Çoçoli sugjeron përfshirjen e kompanive private, pasi ato janë më profesionale dhe larg rrezikut të abuzimeve apo korrupsionit që mund të shfaqet te vlerësuesit shtetërorë.
Në reagim ndaj skeptikëve që e shohin këtë si një barrë të re financiare, Çoçoli argumenton se bëhet fjalë për një “simbolikë të fortë” dhe jo një taksë të tepërt. “Tërmeti i fundit i kushtoi buxhetit të shtetit 1.1 miliard euro. Këto janë taksat tona që, në vend të shkonin për rritje pensionesh, arsim apo shëndetësi, shkuan për rindërtim. Duke dhënë rreth 2500 lekë të vjetra në muaj, ne mbrojmë paratë e të ardhmes së fëmijëve tanë”.
Eksperti përfundon duke thënë se morali i ligjit është i qartë: kur të ndodhë fatkeqësia tjetër, qytetari të marrë zhdëmtimin e menjëhershëm nga fondi i sigurimit, pa pasur nevojë të presë nga shteti.
