Në një intervistë të dhënë për gazetën italiane Corriere della Sera, eksperti i njohur për Iranin dhe ish-këshilltari i Barack Obamës dhe profesor në Universitetin Johns Hopkins, Vali Nasr, analizon tensionet e fundit mes Shteteve të Bashkuara dhe Republikës Islamike të Iranit.
Ai paralajmëron se situata po shkon “mbi tehun e briskut” (shprehja që përdor ai), mes përpjekjeve të brishta diplomatike dhe rrezikut të rikthimit të konfliktit, duke vënë në pikëpyetje edhe qëndrueshmërinë e negociatave të udhëhequra nga administrata Trump.
Në çfarë pike jemi mes Republikës Islamike dhe Shteteve të Bashkuara?
“Po ecet mbi tehun e briskut. Ka një përpjekje të dëshpëruar për të gjetur një zgjidhje diplomatike, edhe sepse nëse nuk gjendet, alternativa është rikthimi i luftës.”
A jemi afër një marrëveshjeje?
“Mund të ndodhë. Ose mund të vazhdojë ky skenar lëvizjesh diplomatike para e mbrapa. Ka shumë presion mbi Trump-in që të bëjë kompromis, sepse pozicioni i tij fillestar nuk ishte të bënte një marrëveshje, por të kërkonte dorëzimin e Republikës Islamike. Iranianët po rezistojnë. Kanë marrë një qëndrim të qartë: nuk do të negociojnë për asgjë thelbësore derisa lufta të mos ketë mbaruar.
Së pari duhet të ketë një marrëveshje për t’i dhënë fund konfliktit, të hiqet bllokada ekonomike, të rihapet Ngushtica e Hormuzit. Vetëm pas kësaj do të ulen në tryezë. Trump, përkundrazi, i do të gjitha menjëherë, sipas kushteve të tij. Iranianët nuk i besojnë dhe nuk pranojnë një diktat amerikan”.
Po flitet sërish për Mohammad Ghalibaf si kreu i negociatave.
“Ai nuk është larguar kurrë. Janë të gjitha thashetheme të përhapura nga Uashingtoni për ndarjet brenda regjimit. Lidershipi iranian është shumë i bashkuar, sidomos në faktin se nuk do të dorëzohen. Të thuash që Teherani është i përçarë i shërben Trumpit, për t’ua hedhur fajin iranianëve për dështimet në negociata, por në këtë moment shumë mendojnë se janë kryesisht amerikanët ata që po bëjnë manovra të gabuara”.
A mund të na jepni ndonjë shembull?
“Ka shumë konfuzion në lëvizjet e tyre. Mjafton të shikosh postimet e Trump-it: janë një sabotim i vazhdueshëm i diplomacisë. Një ditë thotë se do t’i shkatërrojë, ditën tjetër thotë se janë një hap larg fitores. Pastaj negocion me ta duke rritur praninë ushtarake për një sulm të mundshëm ajror”.
A kanë ndryshuar qëndrimet për çështjen bërthamore?
“Nuk e dimë, nuk e dimë as çfarë po ofrojnë amerikanët. Dëgjojmë vetëm çfarë kërkohet, jo çfarë ofrohet”.
Cila është sipas jush pika më e ndërlikuar e negociatave aktuale?
“Të ndash përfundimin e luftës nga negociatat për programin bërthamor. Iranianët nuk do të negociojnë për uraniumin derisa konflikti të mos mbyllet zyrtarisht. Por amerikanët nuk duan ta mbyllin pa një marrëveshje bërthamore”.
Pse diplomacia po lëviz kaq me nxitim pikërisht tani?
“Janë amerikanët ata që po shtyjnë Pakistanin dhe Katarin, sepse në të vërtetë Trump nuk do të kthehet te bombat. Faza e ardhshme e konfliktit mund të jetë shkatërruese”.
Nëse do të mund të flisnit me presidentin amerikan, çfarë do t’i thoshit?
“Të ndalojë me Truth. Dhe të pranojë se iranianët nuk ndihen në kushtet për t’u dorëzuar. Ata kanë thënë tashmë çfarë duan: lehtësim ekonomik, garanci se nuk do të ketë një luftë tjetër, rihapjen e Hormuzit. Problemi është se ai është ai që e braktisi tryezën e fundit, që i bombardoi gjatë negociatave dhe vendosi një bllokadë detare. Nuk i besojnë më”.
Po iranianëve?
“Të jenë pragmatikë dhe të mos e mbivlerësojnë situatën e tyre”.
Sipas jush, cilat janë kushtet për një marrëveshje?
“Iranianët do të pranonin të dorëzonin uraniumin shumë të pasuruar, pjesërisht ta hollonin, pjesërisht ta dërgonin jashtë vendit. Do të pranonin të mos e pasuronin për disa vite, me kusht që të njihet e drejta e tyre për pasurim. Por varet çfarë marrin në këmbim. Duan heqjen e sanksioneve, në mënyrë të verifikueshme dhe të menjëhershme, dhe zhbllokimin e fondeve të ngrira. Nuk do të heqin dorë nga programi bërthamor për asgjë. Trump po kërkon dorëzim, jo marrëveshje. Ai shkoi në luftë për të mos negociuar, dështoi dhe tani do të marrë në tryezë atë që nuk e mori me bomba”.
Por po qarkullojnë zëra për heqje sanksionesh.
“Në Islamabad, Trump tha vetëm se disa sanksione ndërkombëtare mund të hiqen. Jo sanksionet amerikane, as primare as sekondare”.
Po Netanyahu si është?
“Është shumë i pakënaqur. E nisi këtë luftë për të shkatërruar Republikën Islamike, e cila nuk u shkatërrua. Përgjegjësia e këtij dështimi është e tij. Ai e ka bindur Trumpin se do të ishte e lehtë. Gjithçka që i kanë thënë është treguar e gabuar. Dhe rrëmuja ku ndodhet tani Amerika është në një masë të madhe faj i tij”.
